Fundamentalizëm i krishterë
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Rrymë që u zhvillua si reagim i protestantëve në Britani dhe në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht nga vitet 1870, ndaj interpretimeve moderniste të Biblës. Këto interpretime vinin në dyshim leximin fjalë për fjalë të episodeve të mbinatyrshme dhe të mrekullive, si dhe konceptimin e Shkrimit të Shenjtë si zbulesë e drejtpërdrejtë e të pakundërshtueshme e fjalës së Zotit. Fundamentalistët kërkonin mbrojtjen e asaj që e konsideronin themelin e pandryshueshëm të besimit.
Një fushë e rëndësishme e përplasjes ishte mësimdhënia e teorisë darviniane të evolucionit në shkollat publike amerikane. Shembulli më i njohur ishte gjyqi i John Scopes-it në Tennessee më 1925, i quajtur shpesh gjyqi i majmunit. Mësuesi u dënua sipas ligjit shtetëror që kufizonte mësimin e evolucionit njerëzor. Çështja u bë simbol i konfliktit ndërmjet autoritetit fetar, interpretimit të Biblës dhe arsimit shkencor.
Shfaqja më e drejtpërdrejtë politike e fundamentalizmit të krishterë u lidh me bashkimin e konservatorizmit fetar dhe atij politik në Jugun e Shteteve të Bashkuara. Nga vitet 1970, organizata si Shumica Morale u bënë grupe të fuqishme presioni me mobilizim popullor në politikën shtetërore dhe federale. Ndikimi i tyre përfshinte politikat familjare e të mirëqenies, por edhe mbrojtjen dhe marrëdhëniet me jashtë; ai u bë veçanërisht i dukshëm gjatë presidencës së Ronald Reagan-it.
Pas Revolucionit Iranian të vitit 1979, fjala fundamentalizëm u përdor gjerësisht edhe për lëvizje islamiste. Ky zgjerim bëri që në një pjesë të ligjërimit perëndimor termi të lidhej me militantizmin, fanatizmin dhe intolerancën. Këto ngjyrime të përgjithshme duhen dalluar nga kuptimi historik i fundamentalizmit të krishterë dhe nga ndryshimet ndërmjet lëvizjeve të veçanta fetare.