Koncept i materializmit historik që tregon aftësitë dhe mjetet materiale me të cilat një shoqëri kryen prodhimin. Termi gjerman Produktivkräfte mund të përkthehet si «forca prodhuese» ose «fuqi prodhuese». Ai zë një vend qendror në formulimin e materializmit historik nga Karl Marksi dhe Friedrich Engelsi në veprën Ideologjia gjermane, të shkruar më 1845–1846.

Në përgjithësi, forcat prodhuese përfshijnë mjetet e prodhimit dhe fuqinë punëtore: mjetet, pajisjet dhe kushtet materiale të punës, së bashku me aftësitë njerëzore që vihen në veprim gjatë prodhimit. Marksi dhe Engelsi nuk lanë një listë përfundimtare dhe shteruese të tyre; prandaj, kufijtë e konceptit dhe përdorimi i tij kanë mbetur objekt interpretimi. Sipas një përdorimi të ngushtë, termi duhet të përfshijë atë që e mundëson dhe e lehtëson materialisht procesin e prodhimit.

Ky përcaktim nuk zgjidh vetvetiu çështjen nëse materializmi historik duhet kuptuar si determinizëm teknologjik, domethënë si teori sipas së cilës ndryshimi teknik përcakton zhvillimin shoqëror. Po ashtu, ai nuk shpjegon plotësisht përse kundërthënia ndërmjet forcave prodhuese dhe marrëdhënieve të prodhimit, pra marrëdhënieve shoqërore brenda të cilave organizohet prodhimi, do të përbënte forcën lëvizëse të procesit historik. Këto janë probleme të veçanta teorike, që kërkojnë shpjegimin e lidhjes ndërmjet kapaciteteve materiale, organizimit shoqëror dhe ndryshimit historik.