Dega e qeverisjes që merret me drejtimin dhe zbatimin e politikave publike. Në praktikë ajo merr pjesë edhe në formulimin e tyre, administron shërbimet dhe organizon veprimtarinë e përditshme të shtetit. Mund të dallohen tri forma të përgjithshme: ekzekutivi autoritar, ekzekutivi presidencial dhe ekzekutivi parlamentar.

Ekzekutivët autoritarë ndryshojnë sipas rrethanave në të cilat krijohen, por karakterizohen nga mungesa ose dobësia e kufizimeve të pavarura e efektive ndaj drejtuesve. Në përshkrimin ideal të këtij tipi, kufiri praktik i pushtetit është vullneti i udhëheqjes dhe aftësia e saj për ta imponuar atë me mjetet që zotëron. Ky është një tip analitik: regjime të ndryshme autoritare mund të kenë edhe kufizime të brendshme, marrëveshje elitare ose institucione me peshë të ndryshme.

Ekzekutivi presidencial amerikan përfshin presidentin dhe drejtuesit e lartë politikë e administrativë të emëruar sipas procedurave kushtetuese. Presidenti drejton degën ekzekutive dhe ka autoritetin përfundimtar politik brenda saj për shumë çështje. Megjithatë, parimi i ndarjes së pushteteve e kufizon përmes Kongresit, i cili zgjidhet veçmas, dhe gjyqësorit të pavarur që shqyrton kushtetutshmërinë e veprimeve. Presidenca parashikohet nga Kushtetuta, ndërsa rritja historike e përmasave dhe e rolit të saj drejtues ka krijuar tensione me modelin fillestar të pushteteve të ndara.

Ekzekutivi parlamentar, i ilustruar nga Mbretëria e Bashkuar, mbështetet në parimin e qeverisjes me kabinet. Kryeministri kryeson ministrat dhe ka rol vendimtar në përzgjedhjen e tyre. Vendimet kryesore konsiderohen kolektive dhe anëtarët e qeverisë mbajnë përgjegjësi të përbashkët për to përpara parlamentit. Ata zakonisht dalin nga parlamenti dhe kanë nevojë për mbështetjen e vazhdueshme të tij për të qëndruar në detyrë. Ky përshkrim institucional nuk do të thotë se çdo vendim administrativ merret personalisht nga kabineti i mbledhur.

Në praktikë, qendrat e vendimmarrjes janë më të shumta si në sistemet presidenciale, ashtu edhe në ato parlamentare. Në Shtetet e Bashkuara, vendimmarrja është e shpërndarë brenda degës ekzekutive dhe shpesh varet nga mbështetja e Kongresit. Analistët kanë theksuar të ashtuquajturit trekëndësha të hekurt: marrëdhëniet ndërmjet një agjencie ekzekutive, komisioneve përkatëse të Kongresit dhe grupeve të rëndësishme të interesit. Marrëveshja ndërmjet tyre mund të jetë vendimtare për hartimin dhe zbatimin efektiv të një politike. Por rrjetet ndryshojnë nga një fushë te tjetra, duke e bërë bashkërendimin e përgjithshëm të vështirë.

Presidenti shpesh ka mundësi më të mëdha veprimi në fillim të mandatit, kur mbështetja publike pas fitores zgjedhore mund të mobilizohet për realizimin e premtimeve kryesore. Në periudha të tjera, iniciativa presidenciale përqendrohet veçanërisht te propozimi i buxhetit vjetor dhe te politika e jashtme. Përballë kundërshtimit të Kongresit, suksesi varet nga marrëdhëniet me drejtuesit e tij dhe nga aftësia për të siguruar mbështetje publike.

Një pengesë shfaqet kur Kongresi kontrollohet nga partia kundërshtare. Megjithatë, as kontrolli i presidencës dhe i Kongresit nga e njëjta parti nuk garanton marrëveshje, sepse brenda partive mund të mungojë kohezioni për synime të veçanta. Prandaj edhe një president demokrat me shumicë demokrate në Kongres mund të hasë vështirësi të mëdha. Nga ana tjetër, presidenti mund të bllokojë iniciativa që burojnë nga Kongresi. Kritikët e këtij copëzimi argumentojnë se, veçanërisht në politikën e brendshme, ruajtja e ndarjes së pushteteve mund të bëhet në kurriz të efektshmërisë. Mbrojtja nga përqendrimi i pushtetit dhe aftësia për të vepruar shpejt përbëjnë kështu një tension të vazhdueshëm të modelit.

Edhe në sistemin parlamentar britanik ekzistojnë shumë qendra vendimmarrjeje. Kabineti dhe komisionet e tij marrin vendime në emër të qeverisë, por zgjerimi i funksioneve shtetërore u ka dhënë autoritet të madh edhe ministrave të veçantë dhe zyrtarëve të lartë që veprojnë në emër të tyre. Disa ministra kanë përgjegjësi që shtrihen mbi më shumë se një dikaster. Politika të caktuara mund të përcaktohen me marrëveshje dypalëshe, zakonisht ndërmjet një ministri të një dikasteri shpenzues dhe drejtuesit përkatës të Thesarit. Në raste të tjera, disa ministra të fushave të ndryshme zgjidhin bashkë një çështje pa e çuar në kabinetin e plotë. Edhe drejtuesit e organizimit parlamentar e partiak mund të ushtrojnë ndikim të konsiderueshëm mbi kryeministrin.

Kur politikat përcaktohen në nivel dikasteri, grupe të përzgjedhura interesi mund të përfshihen formalisht ose joformalisht në procesin vendimmarrës. Që nga vitet 1960 u rrit edhe roli i këshilltarëve politikë. Lëvizjet e shpeshta të ministrave ndërmjet detyrave, në shumë raste pas më pak se dy vjetësh në të njëjtin post, krijonin një kontrast me vazhdimësinë e nëpunësve të karrierës. Kjo mund t'i jepte administratës njohuri, kujtesë institucionale dhe ndikim më të madh se ai që sugjeron hierarkia formale.

Nga kjo lind interpretimi se ekzekutivi, edhe kur nuk është krejtësisht i copëzuar, mund të jetë shumë i ndarë sipas dikastereve, secili me interesat dhe rrjetet e veta. Analistë të tjerë, të cilët e shohin administratën e lartë si grup me synime strategjike relativisht të përbashkëta, shkojnë më tej: sipas tyre, një pjesë e madhe e autoritetit real ekzekutiv mund të jetë te zyrtarët e pazgjedhur. Ky është një pretendim analitik mbi shpërndarjen praktike të ndikimit, jo një përshkrim që vlen automatikisht për çdo qeveri.

Përpjekjet për përmirësimin e ekzekutivit në demokracitë liberale ndërthurin modernizimin e institucioneve nga lart me zgjerimin e mundësive të pjesëmarrjes qytetare nga poshtë. Marrëdhënia ndërmjet këtyre dy drejtimeve nuk është gjithmonë e lehtë. Në një shtet me veprimtari shumë të gjerë, një numër i vogël drejtuesish politikë përpiqet ta kontrollojë ekzekutivin dhe ta bëjë përgjegjës përpara qytetarëve, ndërsa kapaciteti i tyre për t'i njohur dhe drejtuar me efektshmëri të gjitha çështjet mbetet i kufizuar.

Kërkimi që përqendrohet te bërthama ekzekutive, pra te marrëdhëniet ndërmjet aktorëve dhe institucioneve që bashkërendojnë politikat qendrore, ofron një pamje më të hollësishme sesa studimi vetëm i organeve formale si kabineti. Kjo qasje ndihmon të kuptohet si funksionon realisht autoriteti dhe mund të mbështesë propozime reformash më të përshtatshme për problemet konkrete të qeverisjes.