Ekonomia dhe politika

Ekonomia dhe politika janë fusha të ndërthurura të jetës shoqërore dhe të studimit të saj. Politika përkufizohet shpesh në tri mënyra: si studim i shtetit, qeverisjes civile dhe çështjeve publike; si studim i konfliktit njerëzor dhe zgjidhjes së tij; ose si studim i burimeve dhe ushtrimit të pushtetit. Përkufizimet e ekonomisë përqendrohen përkatësisht te sistemet e prodhimit dhe të shkëmbimit; te sjellja racionale që synon përfitimin më të madh nga shpërndarja e burimeve të pakta; ose te grumbullimi dhe shpërndarja e pasurisë.

Këto përkufizime nuk e krijojnë një kufi të prerë. Shtetet kontrollojnë burime të mëdha materiale, ndërsa prodhimi e shkëmbimi zakonisht kërkojnë një kuadër sigurie dhe rregullash. Prandaj secila disiplinë depërton shpesh në fushën e tjetrës. Megjithatë, krahasimi i përkufizimeve ndihmon të kuptohen pretendimet e tyre: çifti i parë thekson institucionet, i dyti mjetet dhe proceset, ndërsa i treti rezultatet ose qëllimet kryesore.

Në nivel institucional, është e vështirë të ndahet pa mbetje ajo që është «politike» nga ajo që është «ekonomike». Për shembull, përdorimi i mercenarëve nuk do ta bënte studimin e luftës çështje vetëm të ekonomistëve. Sigurimi i mbrojtjes mbetet një funksion publik thelbësor, edhe kur një pjesë e prodhimit të tij blihet në treg. Në anën tjetër, ekonomistët studiojnë shpesh konkurrencën ndërmjet aktorëve të lirë e racionalë, por vetë ndërmarrjet janë organizata hierarkike, ku autoriteti e zëvendëson një pjesë të shkëmbimit të lirë.

Kontratat nuk mund të kuptohen plotësisht pa ligjin dhe institucionet që garantojnë zbatimin e tyre. Historikisht kanë ekzistuar edhe ekonomi të gjera komanduese, në të cilat tregu i lirë kishte rol të vogël. Korporatat e mëdha mund të konkurrojnë duke përdorur ndikimin mbi shtetin për t'ua rritur kostot rivalëve, jo vetëm duke ulur kostot e veta. Shtetet merkantiliste kanë përdorur në mënyrë të zakonshme masa të këtij lloji për të favorizuar interesat e tyre ekonomike. Edhe kur këto dukuri kritikohen si papërsosmëri të tregut, ato nuk përjashtohen për këtë arsye nga studimi ekonomik.

Kështu, institucionet që duken tipikisht politike ose ekonomike dalin të përziera kur shqyrtohen nga afër. Për analizimin e tregjeve duhen njohuri mbi pushtetin dhe autoritetin; për analizimin e shtetit duhen njohuri mbi burimet, nxitjet dhe shkëmbimin. Mbrojtja e kufijve të disiplinave nuk e ndryshon këtë ndërvarësi.

Një argument për ruajtjen e veçantisë së politikës kundrejt modeleve ekonomike të zgjedhjes racionale e vë theksin te anët e paparashikueshme ose joracionale të veprimit njerëzor. Në traditën tomiste, arsyeja praktike vepron në një botë të pasigurt dhe të cenuar nga rënia njerëzore; te Hobbes-i, aftësia e njeriut për të gënjyer e bën komunikimin dhe besimin politik problematik; në leximet hegeliane, liria e vullnetit nuk shterohet nga një llogaritje e thjeshtë përfitimesh. Këto janë rrugë të ndryshme filozofike për të kundërshtuar reduktimin e politikës në një model të vetëm të interesit racional.

Por edhe ky argument ka vështirësi metodologjike. Nëse sjellja njerëzore ka elemente joracionale, si mund të studiohen ato në mënyrë racionale dhe çfarë e nxit një qenie me këto tipare të kërkojë njohje objektive të vetes? Këto pyetje nuk zgjidhen vetëm duke e ndarë ekonominë nga politika. Ekonomia politike, si fushë që shqyrton marrëdhëniet ndërmjet institucioneve, pushtetit, prodhimit dhe shpërndarjes, lind pikërisht nga nevoja për ta trajtuar këtë ndërthurje.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare