Kosto ose përfitime që veprimtaria ekonomike u shkakton njerëzve që nuk janë palë në vendimin ose transaksionin që i prodhon ato. Efektet e jashtme mund të lindin nga prodhimi ose nga konsumi dhe mund të jenë negative ose pozitive. Një fabrikë ngjitësi, për shembull, mund t'u sjellë përfitim pronarëve, punëtorëve dhe blerësve, ndërsa era e rëndë i dëmton banorët përreth. Nëse kjo kosto nuk merret parasysh në vendimin ekonomik, kemi një efekt të jashtëm negativ të prodhimit. Kur një person e dëgjon radion me zë shumë të lartë dhe shqetëson fqinjin, krijohet një efekt i jashtëm negativ i konsumit.

Prania e efekteve të jashtme tregon përse transaksionet që u sjellin dobi palëve të tyre nuk garantojnë gjithmonë maksimizimin e mirëqenies së përgjithshme. Ekzistojnë edhe argumente të tjera për këtë kufizim të tregut, por dallimi ndërmjet kostos private dhe kostos shoqërore është një nga më të qartët brenda vetë analizës ekonomike standarde.

Një zgjidhje e mundshme është përcaktimi i plotë i të drejtave dhe pagesa për çdo dëm të shkaktuar. Në shembullin e radios, kjo do të nënkuptonte negocimin dhe pagesën e lejes së fqinjit për zhurmën. Një model i tillë has vështirësi kur ka shumë të prekur, kur të drejtat janë të paqarta ose kur kostot e negocimit janë të larta. Një alternativë e zakonshme është ndërhyrja shtetërore përmes taksave dhe tarifave që i bëjnë çmimet të pasqyrojnë më mirë kostot shoqërore. Synimi është që vendimmarrësi ta marrë parasysh edhe koston që më parë ua kalonte të tjerëve.

Shumë efekte të jashtme kanë karakter publik, sepse prekin një numër të papërcaktuar njerëzish ose lidhen me të mira të përbashkëta, si cilësia e ajrit. Përfitimi i një personi nga ajri i pastër nuk ua pakëson vetvetiu mundësinë të tjerëve për të përfituar prej tij, megjithëse ndotja mund ta dëmtojë këtë burim për të gjithë. Që nga vitet 1970, qeveri dhe organizata ndërkombëtare kanë pranuar parimin «ndotësi paguan», sipas të cilit prodhuesi duhet të mbajë kostot e ndotjes që shkakton, në vend që t'ia kalojë shoqërisë. Taksat, tarifat dhe detyrimet e tjera mund të përdoren për këtë qëllim.

Argumenti ka zbatime të moderuara dhe radikale. David Pearce-i, në «Projekt për një ekonomi të gjelbër», mbronte masa si taksat mbi karbonin dhe ambalazhimin. E. J. Mishan-i, në vepra si «Kostot e rritjes ekonomike», e shihte hendekun ndërmjet kostove të paguara dhe kostove shoqërore të fshehura si një shtrembërim shumë më të madh të perceptimit tonë për mirëqenien. Sipas tij, nëse kostot e plota do të kuptoheshin dhe do të pasqyroheshin në çmime, disa veprimtari, si fluturimet dhe përdorimi i makinave, do të bëheshin aq të kushtueshme sa të kufizoheshin ndjeshëm. Ky është një përfundim kritik për madhësinë e kostove të jashtme, jo një pasojë e domosdoshme e çdo politike korrigjuese.