E mirë publike
October 18, 2026 2026-10-18 8:11E mirë nga përfitimet e së cilës është e pamundur ose praktikisht shumë e vështirë të përjashtohen përdoruesit dhe konsumi i së cilës nga një person nuk e zvogëlon sasinë në dispozicion të të tjerëve. Këto veti quhen mospërjashtueshmëri dhe jorivalitet në konsum. Në formulimin klasik të Paul Samuelson-it të vitit 1954, konsumimi nga një individ nuk ia heq mundësinë e konsumimit një individi tjetër.
Një statujë e vendosur në hapësirë publike mund të jetë shembull afër një të mire publike të pastër: shikimi i saj nga një kalimtar nuk e pengon një tjetër. Mbrojtja kombëtare, ajri i pastër dhe disa përfitime të parqeve kombëtare përdoren gjithashtu si shembuj. Megjithatë, klasifikimi varet nga rrethanat. Një park mund të ketë hyrje me pagesë dhe mund të mbipopullohet, ndaj jo çdo shërbim i tij është e mirë publike e pastër. Shumë të mira kanë njëkohësisht elemente publike dhe private.
Problemi ekonomik qendror është përfitimi pa kontribut. Nëse një individ mund të gëzojë përfitimin edhe kur nuk paguan, ai mund të presë që koston ta mbulojnë të tjerët. Kur shumë veta veprojnë kështu, tregu priret ta sigurojë të mirën në sasi të pamjaftueshme, ose të mos e sigurojë fare. Mbrojtja kombëtare nuk është financuar tërësisht me pajtime vullnetare, ndërsa disa statuja publike janë ngritur pikërisht me donacione; dallimi tregon se madhësia, organizimi dhe motivet shoqërore ndikojnë në furnizim.
Përkufizimi nuk kërkon që e mira të prodhohet patjetër nga shteti dhe nuk thotë vetvetiu se vetëm shteti duhet ta ofrojë. Të mira publike mund të sigurohen edhe nga individë, shoqata ose ndërmarrje private. Anasjelltas, institucionet publike ofrojnë shpesh të mira e shërbime që janë ekonomikisht private, sepse përdorimi i tyre është rival dhe përdoruesit mund të përjashtohen. Natyra e së mirës dhe identiteti i ofruesit janë dy çështje të ndryshme.