E drejtë kushtetuese britanike

Tërësia e rregullave që përcaktojnë organizimin, shpërndarjen dhe ushtrimin e pushtetit qeverisës në Mbretërinë e Bashkuar, si edhe fusha e studimit të këtyre rregullave. Ajo përfshin pozitën dhe kompetencat e parlamentit, ekzekutivit, kabinetit dhe gjyqësorit, marrëdhëniet ndërmjet tyre dhe kufizimet e ushtrimit të pushtetit. Veçantia britanike lidhet me mungesën e një kushtetute të vetme të kodifikuar; kjo nuk do të thotë se mungojnë tekstet e shkruara kushtetuese.

Historiani i së drejtës F. W. Maitland vërente se, megjithëse shprehja përdorej zakonisht, ajo nuk ishte një term teknik me një përkufizim të vetëm në të drejtën angleze. Në përshkrimin e tij klasik, as ligjet dhe as jurisprudenca nuk kishin caktuar një kufi të saktë e gjithëpërfshirës të kësaj fushe. Rregullat kushtetuese nuk përbënin një kategori të vetme të vendosur mbi ligjet e tjera nëpërmjet një kushtetute të ngurtë. John Austin-i, mendimi i të cilit për sovranitetin pati ndikim të madh, e shihte të drejtën kushtetuese si përcaktim të bartësit të sovranitetit. Ky konceptim konsiderohet tepër i ngushtë për të përfshirë rregullat e shumta që organizojnë shpërndarjen dhe ushtrimin e pushtetit.

Në traditën britanike, e drejta kushtetuese nuk kufizohet në interpretimin gjyqësor të një dokumenti themelor. Privilegjet e parlamentit dhe shtrirja e kompetencave të prerogativës mbretërore përfshihen në të, krahas rregullave të tjera ligjore dhe praktikave politike. Vërejtja e Maitland-it se kjo e drejtë nuk kishte një «shenjtëri» të veçantë shprehte vështirësinë për ta ndarë me një kufi të prerë nga degët e tjera të së drejtës. Në kuptim të gjerë, fusha përfshin rregullat për strukturën dhe veprimtarinë e qeverisë, edhe kur disa prej tyre nuk mund të imponohen drejtpërdrejt nga gjykatat. Kjo nuk e përjashton rolin e rëndësishëm të gjykatave në zbatimin e ligjeve dhe në kontrollin juridik të pushtetit ekzekutiv.

Klasifikimi i ngurtë i traditës juridike angleze sipas kategorive të sistemeve të kodifikuara të Evropës kontinentale mund të jetë çorientues. A. V. Dicey e paraqiste përcaktimin e fushës si kërkim orientimi brenda një teme të ndërlikuar. Në përshkrimin klasik dalin tri pikëmbështetje: sovraniteti ligjvënës i parlamentit; sundimi i së drejtës, që nënkupton nënshtrimin e pushtetit ndaj rregullave të përgjithshme juridike; dhe roli i konvencioneve kushtetuese. Këto të fundit janë rregulla të sjelljes politike që nuk zbatohen si ligje nga gjykatat, por kanë peshë thelbësore për funksionimin e rendit kushtetues.

Përfshirja e konvencioneve e bën përkufizimin juridik më të vështirë, sepse ato lidhen me atë që është quajtur morali i kushtetutës. Për shembull, përgjegjësia ministrore kërkon që ministrat t'i japin llogari parlamentit për veprimtarinë e departamenteve të tyre. Megjithatë, nga kjo nuk rrjedh se çdo gabim administrativ sjell automatikisht dorëheqjen e ministrit. Praktika ka treguar se dorëheqja ndikohet edhe nga rrethanat politike, mbështetja e kryeministrit dhe mundësia për të vazhduar ushtrimin e detyrës. Pikërisht ndërthurja e detyrimit kushtetues me gjykimin politik e dallon konventën nga një rregull gjyqësisht i zbatueshëm.

Kodifikimi mund të kishte marrë një drejtim tjetër nëse projektet e Jeremy Bentham-it për një «Kod kushtetues» do të ishin miratuar në shekullin XIX. Më vonë janë paraqitur edhe projekte të tjera për një kushtetutë të shkruar të unifikuar. Reformat e qeverive laburiste të zgjedhura më 1997 dhe më 2001 shtuan rregullimin e shkruar të çështjeve kushtetuese pa krijuar një kod të vetëm. Një ndryshim i rëndësishëm ishte Ligji për të Drejtat e Njeriut i vitit 1998, i zbatuar në pjesën kryesore më 2000, i cili i dha efekt në të drejtën e brendshme një vargu të drejtash të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Ky zhvillim forcoi mbrojtjen gjyqësore të të drejtave dhe ndryshoi marrëdhëniet ndërmjet ligjvënësit, ekzekutivit dhe gjykatave.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare