E drejtë hyjnore e mbretërve
October 18, 2026 2026-10-18 8:11E drejta hyjnore e mbretërve është doktrina sipas së cilës e drejta për të sunduar vjen nga Zoti dhe mbreti përgjigjet për ushtrimin e pushtetit vetëm përpara tij. Prejardhja e saj lidhet me mosmarrëveshjet mesjetare ndërmjet Kishës dhe sundimtarëve laikë për burimin e autoritetit politik. Palët pranonin se burimi përfundimtar ishte Zoti, të cilit i përkiste e drejta mbi jetën dhe vdekjen; mosmarrëveshja lidhej me rrugën nëpër të cilën autoriteti u jepej sundimtarëve.
Papati argumentonte se pushteti kalonte përmes përfaqësueses së Zotit në tokë, Kishës dhe shërbyesve të saj. Kundërshtarë të epërsisë papnore, si Dante Aligieri, mbronin idenë se autoriteti në çështjet laike i vinte monarkut drejtpërdrejt nga Zoti, pavarësisht nëse monarku ishte i zgjedhur ose trashëgimtar. Në këtë formë, argumenti synonte të mbronte pavarësinë e pushtetit laik nga ndërhyrja e papatit.
Gjatë shekujve XVI dhe XVII, me forcimin e monarkive absolute në Francë dhe Angli, doktrina mori një kuptim më të skajshëm. Në formulime të lidhura me mbretin Jakobi I të Anglisë, njëkohësisht Jakobi VI i Skocisë, dhe me veprën e tij «Basilikon Doron», theksoheshin tri ide: pushteti politik i jepej drejtpërdrejt nga Zoti monarkut trashëgimtar; pushteti i tij nuk mund të kufizohej nga një autoritet njerëzor më i lartë; dhe kundërshtimi i monarkut mund të trajtohej si tradhti e dënueshme me vdekje, madje si mëkat që rrezikonte shpëtimin e përjetshëm. Këto ishin pretendime për legjitimitetin dhe bindjen ndaj sundimtarit, jo përshkrime të një të drejte të pranuar njëzëri.
Robert Filmer-i u përpoq t'i jepte doktrinës një bazë patriarkale. Ai e nxirrte autoritetin mbretëror nga pushteti që, sipas tij, Zoti ia kishte dhënë Adamit si atit të njerëzimit, duke e lidhur sundimin politik me autoritetin atëror. Doktrina u kundërshtua edhe nga mendimtarë katolikë, veçanërisht jezuitët Roberto Bellarmino dhe Francisco Suárez.
Në Angli, revolucioni dhe pushteti i lidhur me Cromwell-in e hodhën poshtë me forcë pretendimin e monarkut për autoritet të pakufizuar hyjnor. Karli II e ringjalli atë pas restaurimit të monarkisë, por Revolucioni i Lavdishëm i vitit 1688 i dha një goditje vendimtare si parim i rendit politik anglez. Në Francë, republika e viteve 1792–1793 e mohoi në mënyrë radikale përmes rrëzimit të monarkisë dhe ekzekutimit të mbretit. Këto ndryshime dobësuan bazën institucionale të doktrinës, edhe pse besimi te shenjtëria ose prejardhja hyjnore e monarkisë nuk u zhduk menjëherë nga mendimi politik.