Emërtim për rryma teorike e politike që theksojnë efektshmërinë e tregut të lirë si bazë të lirisë ekonomike dhe politike. Parimet kryesore të këtij drejtimi gjenden në veprat e Friedrich Hayek-ut dhe të ekonomistit amerikan Milton Friedman. Disa autorë përfshijnë edhe James M. Buchanan-in dhe shkollën e zgjedhjes publike. Kjo shkollë ndryshon në disa drejtime të rëndësishme nga rrymat e tjera të së Djathtës së Re, por ndan me to prejardhjen nga liberalizmi i shekujve të tetëmbëdhjetë dhe të nëntëmbëdhjetë. E Djathta e Re nuk është e re në kuptimin se teoritë e saj nuk kanë pararendës: ajo mbështetet te Adam Smith-i dhe pasqyron shumë nga shqetësimet e liberalizmit të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Risia lidhet me kundërvënien ndaj së djathtës së vjetër, e cila theksonte traditën, maturinë dhe mbështetjen për konsensusin politik të pasluftës.

Këto ide ushtruan ndikim të fuqishëm nga fundi i viteve 1970 dhe gjatë viteve 1980 e fillimit të viteve 1990, veçanërisht në Britani dhe, me administratën e Ronald Reagan-it, në Shtetet e Bashkuara. Në Partinë Konservatore britanike, Margaret Thatcher-i dhe mentori i saj intelektual, Keith Joseph-i, udhëhoqën një fraksion që i përqafoi këto ide gjatë qëndrimit në opozitë. Konflikti ndërmjet së djathtës së re dhe asaj të vjetër u shfaq qartë në marrjen e drejtimit të partisë nga Thatcher-i. Përfaqësues të së djathtës së vjetër, si paraardhësi i saj Edward Heath, u mënjanuan dhe u paraqitën si bashkëpërgjegjës për rënien ekonomike e politike të Britanisë. Lidhja e tyre me konsensusin e pasluftës, të mbështetur në bashkëpunimin ndërmjet shtetit, punëdhënësve dhe sindikatave, shihej si provë e paaftësisë konservatore për t'u përballur me realitetet e reja.

Për të Djathtën e Re, dalja nga kjo gjendje kërkonte kundërshtim të vendosur ndaj institucioneve që, sipas saj, pengonin funksionimin dhe ekuilibrimin e tregut të lirë. Objektiva të kësaj politike ishin fuqia e sindikatave, ndërhyrja ekonomike e qeverisë dhe shpenzimet e tepërta shtetërore, veçanërisht pagesat e mirëqenies shoqërore. Monetarizmi, me kërkesën për kontroll të rreptë të ofertës monetare për të frenuar inflacionin, u bë një tjetër objektiv kryesor. Një synim më rrënjësor ishte mënjanimi i socializmit si doktrinë filozofike dhe si alternativë praktike ndaj kapitalizmit konkurrues.

Në Rrugën drejt robërisë, të shkruar në fillim të viteve 1940, dhe në Kushtetutën e lirisë, të botuar më 1960, Hayek-u zhvilloi një kritikë të vazhdueshme ndaj asaj që e quante socializëm shtetëror. Ai e lidhte socializmin me planifikimin ekonomik qendror. Megjithatë, argumentonte se mekanizmat e tregut funksionojnë siç duhet vetëm brenda një konteksti të përshtatshëm shoqëror dhe moral. Për këtë arsye theksonte rëndësinë e traditës në bartjen e njohurive dhe përvojës së grumbulluar nga brezat e mëparshëm. Në këtë pikë, mendimi i tij kishte afërsi me theksimin e traditës nga e djathta e vjetër.

Kundërshtimi i pushtetit ekonomik të sindikatave mbështetej pjesërisht në kritikën e Friedman-it ndaj idesë së një shkëmbimi të qëndrueshëm ndërmjet papunësisë më të ulët dhe inflacionit më të lartë. Sipas tij, një shkëmbim i tillë mund të vepronte vetëm në afat të shkurtër. Në afat të gjatë, norma natyrore e papunësisë lidhej me ekuilibrin e tregut të punës, ku paga reale pajtonte punën e ofruar me punën që ndërmarrjet ishin të gatshme të punësonin. Debati lidhej edhe me nocionin e normës së papunësisë që nuk e përshpejton inflacionin, të njohur me shkurtesën NAIRU, ndonëse këto dy nocione nuk janë tërësisht të njëjta. Papunësia që mbetej në një ekuilibër të tillë shpjegohej me faktorë fërkimi, si koha e nevojshme për ndërrimin e vendit të punës, dhe me faktorë strukturorë.

Në këtë argumentim, ulja e papunësisë strukturore kërkonte ndryshimin e institucioneve që kufizonin ofertën ose përshtatjen e punës. Sindikatat kritikoheshin se pengonin të papunët të ofronin punën e tyre me një pagë më të ulët se ajo e vendosur. Kufizimi i fuqisë së tyre, sipas kësaj pikëpamjeje, do ta bënte tregun e punës më konkurrues dhe do të ulte normën natyrore të papunësisë. Ky arsyetim ndihmoi në mbështetjen teorike të politikës britanike kundër fuqisë së sindikatave pas vitit 1979. Ai përfaqëson qëndrimin e kësaj rryme dhe jo një vlerësim të pakundërshtuar të të gjitha funksioneve të sindikatave.

Një tjetër objekt kryesor i kritikës ishte shteti i mirëqenies. Në Britani, Instituti i Çështjeve Ekonomike përhapi dhe zhvilloi argumentet e Friedman-it në Kapitalizmi dhe liria. Autorë të lidhur me të argumentonin se tregu i lirë mund të zgjidhte vështirësi që ishin përdorur për të përligjur zgjerimin e ndërhyrjes shtetërore. Hayek-u ishte më i rezervuar. Ai kritikonte kufizimin e lirisë që mund të sillte tatimi për financimin e shtetit të mirëqenies, por pranonte se disa synime të tij mund të përmbusheshin pa cenuar lirinë personale. Sipas tij, qeveria mund ta kryente këtë dhe role të tjera, për sa kohë nuk vepronte përmes një monopoli të centralizuar.

Kritikët e së Djathtës së Re e kanë konsideruar tepër optimist besimin e saj në natyrën vetërregulluese dhe përgjithësisht të dobishme të tregut, sidomos kur përballen parimet me rezultatet praktike. Megjithatë, disa nga idetë e saj ndikuan gjerësisht në qeverisje, përtej partive të djathta. Ndikime të tilla u shfaqën edhe në politikat e qeverisë laburiste të Zelandës së Re që erdhi në pushtet më 1984 dhe në ato të laburistëve britanikë pas vitit 1997.