Edmund Burke (1729–1797) ishte politikan, shkrimtar dhe mendimtar i lindur në Irlandë, një nga figurat më të rëndësishme të traditës Whig dhe të formimit të konservatorizmit modern. U zgjodh në Dhomën e Komuneve në fund të vitit 1765, filloi veprimtarinë parlamentare më 1766 dhe qëndroi në të, me një ndërprerje të shkurtër, deri më 1794. Veprimtaria e tij politike përfshinte një varg çështjesh që, me terminologjinë e mëvonshme, mund të quhen reformuese ose përparimtare.

Ai mbronte interesat e vendlindjes së vet duke kundërshtuar sistemin e pronarëve të mëdhenj që jetonin larg tokave dhe qiramarrësve të tyre, duke përkrahur të drejtat tregtare të Irlandës dhe hapa drejt emancipimit të katolikëve. Tregoi mirëkuptim edhe për kolonitë amerikane. Përfaqësoi interesat e Nju-Jorkut në Londër dhe shkroi kundër padrejtësisë së tatimit të kolonive pa një marrëdhënie të pranueshme përfaqësimi, duke kërkuar pajtim. Si përkrahës i Lord Rockingham-it, kundërshtoi shtimin e ndikimit të Gjergjit III në parlament. U angazhua gjithashtu kundër keqadministrimit të Kompanisë së Indisë Lindore dhe luajti rol kryesor në procedurën parlamentare të akuzimit dhe gjykimit të Warren Hastings-it. Kjo procedurë nuk ishte thjesht heqje nga detyra; Hastings-i përfundimisht u shpall i pafajshëm më 1795.

Prandaj mund të duket paradoksale që një politikan Whig, i lidhur me kaq shumë kauza reformuese, u bë një nga shprehësit më të fuqishëm të mendimit dhe ndjenjës konservatore. Vendimtar ishte reagimi i tij ndaj Revolucionit Francez të vitit 1789, i parashtruar në «Reflektime mbi Revolucionin në Francë», më 1790. Libri u nxit drejtpërdrejt nga mbështetja që kundërshtari i tij i vjetër Richard Price u kishte dhënë parimeve revolucionare. Burke-u kundërshtonte veçanërisht pretendimin se një sistem qeverisjeje mund të rindërtohej nga fillimi mbi parime abstrakte dhe universale, pa u mbështetur në jetën historike të shoqërisë konkrete.

Në kritikën ndaj Deklaratës së të Drejtave të Njeriut, ai përdorte argumente për zakonet, praktikën shoqërore dhe kushtetutat që i kishte zhvilluar edhe në çështje të tjera. Sipas tij, zakonet dhe mënyrat e përsëritura të veprimit i japin shoqërisë trajtën e saj. Ato formohen për një kohë të gjatë dhe zakonisht ndryshojnë ngadalë. Ligji del nga kjo përvojë dhe duhet të mbetet në harmoni me të. Reformat janë të mundshme e shpesh të nevojshme, por duhet të ruajnë dhe të zhvillojnë lidhjen ndërmjet politikës dhe praktikave të qëndrueshme shoqërore.

Në këtë këndvështrim, përpjekja revolucionare për të vendosur marrëdhënie e institucione të reja mbi parime që nuk kanë rrënjë në shoqërinë përkatëse rrezikon kaosin ose tiraninë. Burke-u u jepte përparësi të drejtave të përcaktuara e të përforcuara nga historia, ligjet dhe zakonet e një shoqërie. Në këtë kontekst ato quhen të drejta preskriptive: autoriteti i tyre mbështetet në vijimësinë dhe njohjen historike. Ai e shihte gjuhën e të drejtave të natyrshme, kur shkëputej nga kushtet institucionale të ushtrimit të tyre, si abstrakte dhe politikisht të rrezikshme. Ky është argumenti i tij kundër një mënyre të caktuar të përdorimit revolucionar të të drejtave, jo një përkufizim asnjanës i vlefshmërisë së tyre.

Retorika e tij tingëllonte veçanërisht reaksionare kur vajtonte fatin e Francës dhe të Marie-Antoinette-s. Ai e paraqiste zhdukjen e botës kalorësiake si humbje të lavdisë së Evropës, të zëvendësuar nga sofistët, ekonomistët dhe llogaritësit. Thomas Paine-i iu përgjigj me figurën e një njeriu që mëshiron puplat, por nuk sheh zogun që po vdes: sipas kësaj kritike, Burke-u shqetësohej për shkëlqimin e rendit të vjetër më shumë se për vuajtjet që ai prodhonte. Mary Wollstonecraft-i e sfidonte të pranonte se, po të kishte qenë francez, do të kishte arsye të bëhej revolucionar. Kritika e tyre vinte në dukje se ai nuk e mbronte absolutizmin, qeverisjen joparlamentare ose paaftësinë administrative në Britani dhe në kolonitë e saj, ndaj sentimentalizmi për regjimin francez dukej jokonsekuent.

Megjithëse këto ndjenja konservatore qenë të vërteta, ato nuk e përmbledhin gjithë mendimin e Burke-ut. Ai mbështeste shoqërinë tregtare dhe e lidhte qëllimin e qeverisjes me mirëqenien e përgjithshme. Një interpretim i rëndësishëm i veprës së tij e sheh si pranues të një baze përfundimisht popullore të autoritetit politik, edhe pse nuk e shtjellonte këtë si program demokratik abstrakt. Këto pikëpamje shpesh mbeten të mbuluara nga dy veçori të shkrimit të tij.

Së pari, Burke-u ishte më shumë politikan polemist sesa filozof që përpiqej t'i shqyrtonte sistematikisht të gjitha premisat. Argumentet e tij kishin stil të pasionuar retorik dhe synime praktike. Së dyti, ai druhej se shprehja tepër e drejtpërdrejtë e parimeve si sovraniteti popullor ose dobia mund t'i kthente ato në mjete shkatërrimi. Në një interpretim utilitarist të tij, zakoni dhe maturia shërbejnë si udhërrëfyes më të sigurt drejt mirëqenies sesa llogaritja abstrakte e dobisë. Prandaj është përshkruar figurativisht si një utilitarist që pranon kufizimin ose mbulimin e parimit të vet për të shmangur pasoja kundërprodhuese.

Një zbatim i rëndësishëm ishte teoria e tij e përfaqësimit parlamentar, e shprehur në fjalimin e Bristolit pas zgjedhjes së nëntorit 1774. Përfaqësuesi duhej t'u jepte peshë të madhe dëshirave të zgjedhësve dhe t'i respektonte mendimet e tyre. Megjithatë, ai nuk duhej të ishte thjesht bartës udhëzimesh detyruese. Arsyeja dhe ndërgjegjja e tij kishin rol të pazëvendësueshëm: ndaj zgjedhësve ai detyrohej jo vetëm me punë e zell, por edhe me gjykim të pavarur.

Sipas këtij konceptimi, mbrojtja e interesit të zonës zgjedhore ishte vetëm një pjesë e detyrës. Përfaqësuesi bëhej anëtar i një kuvendi që shqyrtonte interesin e të gjithë kombit. Parlamenti nuk ishte thjesht takim delegatësh të interesave të veçanta, por organ diskutimi dhe gjykimi për tërësinë. Doktrina burkeane e përfaqësimit ka pasur jehonë në shumë sisteme parlamentare dhe ka gjetur si përkrahës, ashtu edhe kundërshtarë brenda partive të majta e të djathta.

Lidhja e Burke-ut me konservatorizmin është kështu më shumë se rezultat i nostalgjisë për monarkinë franceze. Kundërshtimi i rindërtimit abstrakt të shoqërisë, rëndësia e traditave vendore e kombëtare, gatishmëria për reforma të kujdesshme dhe përparësia e maturisë mbi parimin absolut kanë ndikuar thellë në stilin dhe botëkuptimin konservator. Në dy ose tre vitet e fundit të jetës, armiqësia e tij ndaj Revolucionit Francez u ashpërsua dhe mori një ton të fortë dënimi fetar. Këto shkrime të vona kanë pasur më pak lexues se argumentet më të holla të vitit 1790, të cilat mbetën një referencë qendrore e mendimit konservator.