Bretton Woods

Vendpushim malor në shtetin New Hampshire të Shteteve të Bashkuara, ku përfaqësuesit e 44 vendeve arritën në korrik 1944 një marrëveshje për organizimin e sistemit ndërkombëtar monetar dhe të pagesave. Negociatat vijuan bashkëpunimin anglo-amerikan të zhvilluar gjatë Luftës së Dytë Botërore. Emërtimi «sistemi i Bretton Woods-it» përdoret për rregullat, institucionet dhe marrëdhëniet e krijuara mbi bazën e kësaj marrëveshjeje.

Duke pasur parasysh katastrofat ekonomike të viteve 1930 dhe dështimin e rendit monetar të periudhës ndërmjet dy luftërave, të lidhur me standardin e arit, delegatët pranuan se një sistem i qëndrueshëm duhej të pajtohej me përparësitë e politikës së brendshme të vendeve pjesëmarrëse. Stabiliteti monetar dhe funksionimi i pagesave ndërkombëtare shiheshin si mbështetje e domosdoshme e një regjimi liberal tregtar, të zhvilluar më pas edhe përmes Marrëveshjes së Përgjithshme për Tarifat dhe Tregtinë, GATT. Zgjidhja do të ndikonte në shpërndarjen e përfitimeve dhe të kostove ndërmjet ekonomive kombëtare dhe do të përcaktonte kuadrin e financave ndërkombëtare dhe të qarkullimit të kapitalit. Me kristalizimin e Luftës së Ftohtë më 1946–1947, pjesëmarrja praktike u përqendrua te vendet e aleancës perëndimore dhe te vendet në zhvillim. Në këtë grup, struktura e institucioneve u jepte peshë të veçantë interesave të ekonomive të tregut më të zhvilluara.

Sistemi parashikonte kurse këmbimi të fiksuara, por të rregullueshme kur kushtet e përligjnin, të lidhura me dollarin amerikan. Dollari ishte i konvertueshëm në ar për autoritetet monetare të huaja me çmimin zyrtar 35 dollarë për një ons troje ari. Parashikohej gjithashtu bashkëpunim ndërkombëtar për kontrollin e lëvizjeve afatshkurtra të kapitalit. Dy institucionet kryesore publike ndërkombëtare ishin Fondi Monetar Ndërkombëtar, FMN, dhe Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim, BNRZh, e njohur si pjesë qendrore e Bankës Botërore.

FMN-ja do t'u jepte financim afatshkurtër vendeve anëtare me vështirësi të bilancit të pagesave dhe me probleme të lidhura të kursit të këmbimit. BNRZh-ja do të siguronte financim afatgjatë për rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik. Synimi ishte që sistemin e pagesave dhe të kurseve ta mbështetnin institucione shumëpalëshe bashkëpunimi publik. Kjo duhej të shmangte varësinë e plotë nga proceset private të tregut ose nga politikat e njëanshme nacionaliste të shteteve më të fuqishme, të cilat kishin kontribuar në çrregullimet e periudhës ndërmjet dy luftërave.

Në vitet e para të pasluftës, burimet financiare të dy institucioneve rezultuan shumë të pamjaftueshme për nevojat e rindërtimit. Përpjekja për ta vënë menjëherë në funksionim të plotë skemën fillestare u bllokua më 1947; kjo nuk nënkuptonte zhdukjen e institucioneve të sapokrijuara. Pamjaftueshmëria e burimeve pasqyronte edhe ngurrimin e Kongresit amerikan, ku mbeteshin prirje izolacioniste, për ta financuar në mënyrë të njëanshme rimëkëmbjen e Europës dhe të Lindjes së Largët. Shtetet e Bashkuara ishin fuqia me aftësinë kryesore për të mbajtur një tepricë të qëndrueshme të pagesave dhe për të furnizuar likuiditetin e nevojshëm.

Zbatimi i plotë u shty derisa monedhat e tjera kryesore të mund të përballonin konvertueshmërinë ndërkombëtare. Një hap vendimtar u arrit në fund të vitit 1958, dhe nga viti 1959 pjesa më e madhe e monedhave përkatëse funksiononin në kushtet e reja. Ndërkohë, Plani Marshall dhe programe të tjera amerikane të ndihmës për aleatët e Luftës së Ftohtë e zëvendësuan në masë të madhe rolin e parashikuar të FMN-së dhe të Bankës Botërore si furnizues të likuiditetit ndërkombëtar. Dollari u bë valuta kryesore rezervë. Veprimtaria e Bankës Botërore u zhvendos gjithnjë e më shumë drejt problemeve të zhvillimit të vendeve më pak të zhvilluara.

Sistemi që funksionoi gjatë viteve 1960 ndryshonte në disa pika të rëndësishme nga projekti fillestar. Dollari vepronte si valutë kyçe dhe dalja e dollarëve nga Shtetet e Bashkuara kishte rol shumë më të madh në financimin e tregtisë dhe të pagesave ndërkombëtare sesa burimet e kufizuara të FMN-së. Në këtë mënyrë, Thesari amerikan dhe Rezerva Federale ushtronin ndikim vendimtar përmes politikës së dollarit, duke e anashkaluar pjesërisht rolin koordinues që ishte parashikuar për FMN-në. Ky ishte një burim fuqie për Shtetet e Bashkuara, por edhe një pikë dobësie për sistemin: qëndrueshmëria ndërkombëtare varej nga besimi te monedha dhe te politikat e një vendi të vetëm.

Me rritjen e konkurrencës tregtare dhe të presioneve inflacioniste, u shtuan shqetësimet se dollari ishte mbivlerësuar dhe se Shtetet e Bashkuara nuk po kryenin përshtatjet e nevojshme. Besimi në kurset zyrtare u dobësua. Tregjet ndërkombëtare të kapitalit ushtronin gjithnjë e më shumë presion mbi mekanizmin e këmbimit dhe mbi ekuilibrin e pagesave. Spekulatorët vunë në provë aftësinë dhe gatishmërinë amerikane për t'i kthyer dollarët në ar me çmimin e fiksuar. Në gusht 1971, Shtetet e Bashkuara e pezulluan në mënyrë të njëanshme këtë konvertueshmëri, duke prishur shtyllën qendrore të sistemit.

Përpjekjet për ta rindërtuar rendin e kurseve të fiksuara me paritete dhe rregulla të reja nuk arritën të kapërcenin mosmarrëveshjet ndërmjet ekonomive të mëdha të tregut. Marrëveshjet e Xhamajkës të vitit 1976 përcaktuan bazën e ndryshimit të neneve të marrëveshjes së FMN-së; amendamenti përkatës hyri në fuqi më 1 prill 1978. Ai i dha njohje juridike një rendi me zgjedhje më të gjerë të regjimeve të këmbimit, përfshirë kurset luhatëse. Ky rend është quajtur edhe «josistem», për të theksuar mungesën e një mekanizmi unik të pariteteve të fiksuara. Përfundimi i regjimit monetar të Bretton Woods-it nuk e përfundoi ekzistencën e institucioneve që ai kishte krijuar.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare