Bashkëjetesë politike
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Në përdorimin e gjerë, bashkëpunim i kufizuar ndërmjet forcave politike për qëllime të caktuara pa krijuar një koalicion të përbashkët. Në kuptimin specifik të politikës franceze, bashkëjetesa, ose cohabitation, është gjendja kur presidenti dhe qeveria e mbështetur nga shumica parlamentare u përkasin kampeve kundërshtare politike.
Shembulli i parë i Republikës së Pestë filloi më 1986, kur presidenti socialist François Mitterrand u përball me një shumicë të djathtë dhe emëroi kryeministër Jacques Chirac-un. Kjo ishte një provë e rëndësishme për sistemin gjysmëpresidencial, ku ndarja e kompetencave ndërmjet presidentit, kryeministrit dhe qeverisë lejon hapësirë për interpretime e praktika të ndryshme.
Bashkëjetesa ishte konfliktuale, por kërkonte bashkëpunim të përkohshëm në fushat ku përgjegjësitë takoheshin. Qeveria, e mbështetur te shumica parlamentare, mori rolin kryesor në politikën e brendshme, ndërsa presidenti vepronte më shumë përmes këshillimit, arbitrazhit dhe kompetencave të tij kushtetuese. Politika e jashtme dhe ajo europiane kërkonin bashkërendim, megjithëse presidenti ruante pozitën e privilegjuar tradicionale si kryetar shteti.
Në mbrojtje dhe në strategjinë bërthamore, presidenti ruajti një rol veçanërisht të fortë, sidomos për parandalimin bërthamor. Megjithatë, mbrojtja nuk është juridikisht vetëm kompetencë e tij: kushtetuta e bën presidentin kryetar të forcave të armatosura, qeverisë i jep disponimin e forcës së armatosur dhe kryeministrin e ngarkon me përgjegjësinë për mbrojtjen kombëtare. Bashkëjetesa kërkonte pra edhe marrëveshje praktike ndërmjet këtyre roleve.
Mitterrand-i përfitoi politikisht nga vështirësitë e brendshme të qeverisë. Duke ndërhyrë kryesisht në çështje ku ajo ishte e cenueshme, ai forcoi pozitën e vet dhe fitoi bindshëm zgjedhjet presidenciale të vitit 1988 përballë një të djathte të përçarë.
Për të zvogëluar rrezikun e përsëritjes së kësaj gjendjeje, u debatua shkurtimi i mandatit presidencial nga shtatë në pesë vjet, që të përputhej më shumë me mandatin e legjislaturës. Mitterrand-i kishte propozuar ndryshime të mandatit dhe më vonë shprehu gatishmëri për ta pranuar mandatin pesëvjeçar nëse krijohej një pajtim i gjerë politik. Reforma nuk u zbatua gjatë presidencës së tij dhe bashkëjetesa u rikthye më 1993. Mandati pesëvjeçar u miratua përfundimisht në vitin 2000, pas një referendumi. Përputhja e mandateve mund ta pakësojë mundësinë e bashkëjetesës, por nuk e heq vetë mundësinë kushtetuese të saj.