Institucion financiar me mandat publik, përgjegjës në veçanti për formulimin dhe zbatimin e politikës monetare. Sipas sistemit të vendit, banka qendrore mund të kryejë edhe funksione në administrimin e borxhit shtetëror, në përcaktimin ose zbatimin e politikës së kursit të këmbimit dhe në rregullimin e mbikëqyrjen e sektorit financiar. Këto detyra mund t'i ndajë me qeverinë, me një zyrë të posaçme të borxhit ose me rregullatorë të tjerë; jo çdo bankë qendrore i ushtron të gjitha.

Institucionet që do të shndërroheshin në banka qendrore moderne u zhvilluan nga fundi i shekullit XVII. Një shembull me rëndësi është Banka e Anglisë, e krijuar më 1694. Përpara vitit 1945, shumë banka qendrore kishin pronësi private; në periudhën pasuese u përforcua karakteri i tyre si institucione të politikës publike dhe shumë prej tyre u shtetëzuan. Forma e pronësisë nuk është kudo e njëjtë dhe nuk duhet ngatërruar me mandatin publik ose me shkallën e pavarësisë në vendimmarrje.

Një debat qendror është sa duhet të jetë banka e pavarur nga kontrolli i përditshëm politik kur vendos politikën monetare. Në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore, qeveritë e shumë vendeve që më vonë u përfshinë në Organizatën për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik ruajtën mundësi për të ndërhyrë ose për t'i ndryshuar vendimet e bankës qendrore. Kjo shihej si korrigjim i nevojshëm ndaj dështimeve që u atribuoheshin politikave të disa bankave gjatë krizës së viteve 1930.

Nga vitet 1980, ndikimi në rritje i teorive të pritjeve racionale dhe vlerësimi pozitiv i përvojës së bankave relativisht të pavarura, si Bundesbank-a gjermane, e forcuan mbështetjen për pavarësi më të madhe institucionale. Reformat synonin të kufizonin trysninë afatshkurtër politike dhe ta bënin më të besueshëm angazhimin për qëndrueshmërinë monetare. Ky orientim ndikoi në ndryshimin e statuteve të bankave në shumë vende dhe në ndërtimin e Bankës Qendrore Evropiane me një shkallë të lartë pavarësie juridike.

Studimi politik i këtij institucioni shqyrton disa pyetje të dallueshme. A shndërrohet pavarësia e njohur me ligj në pavarësi faktike në sisteme politike të ndryshme? A prodhon ajo domosdoshmërisht inflacion dhe papunësi të ulët, apo rezultatet varen nga rrethana të tjera? Si ndërvepron pavarësia monetare me negociatat e centralizuara të pagave dhe me marrëdhëniet ndërmjet punëdhënësve e sindikatave? Si ndikojnë interesat partiake në emërime, objektiva dhe veprime të bankës? Këto pyetje tregojnë se statusi ligjor është vetëm një pjesë e shpjegimit të sjelljes dhe të rezultateve të politikës monetare.