Antisemitizëm

Paragjykim, armiqësi, diskriminim ose përndjekje ndaj hebrenjve si hebrenj. Termi u përhap në Evropën e fundit të shekullit XIX dhe lidhet veçanërisht me publicistin gjerman Wilhelm Marr, i cili e përdori më 1879 për t’i dhënë armiqësisë antihebraike një trajtë të pretenduar shkencore e racore. Emërtimi është çorientues në kuptimin gjuhësor: nocioni i gjuhëve semite përfshin edhe arabishten e gjuhë të tjera, por antisemitizmi historikisht ka emërtuar armiqësinë ndaj hebrenjve, jo ndaj të gjithë popujve që flasin gjuhë semite.

Në formën e tij racore, antisemitizmi dallohet nga armiqësia më e hershme me bazë kryesisht fetare ose kulturore. Ai ua paraqet hebrenjve tiparet e pretenduara si të lindura dhe të pandryshueshme. Kështu, ndërrimi i fesë ose i mënyrës së jetesës nuk e heq identitetin që u cakton ideologjia racore. Përkundrazi, në shumë forma të mëparshme të anti-judaizmit, karakteristikat e kundërshtuara lidhen me besimin ose kulturën dhe shihen si diçka që individi mund ta ndryshojë.

Historia e armiqësisë ndaj hebrenjve është shumë më e vjetër se ky emërtim. Bashkësi hebraike jetonin jashtë Judesë që në lashtësi; luftërat romake dhe shkatërrimi i Jerusalemit e thelluan shpërndarjen e tyre, por diaspora nuk lindi nga një dëbim i vetëm. Përndjekjet dhe dëbimet vazhduan në periudha të ndryshme të historisë evropiane, përfshirë dëbimin nga disa vende gjatë Mesjetës së vonë.

Një tipar i rëndësishëm i antisemitizmit është se nuk mbështetet vetëm në pretendimin për inferioritetin e grupit të përndjekur. Doktrinat raciste që theksojnë inferioritetin mund të pranojnë bashkëjetesën me kusht që grupi i nënshtruar të mbetet në një pozitë të ulët. Ideologjitë antisemite shpesh e paraqesin, në vend të kësaj, popullsinë hebraike si një forcë gjoja të fshehtë, të fuqishme dhe natyrshëm armiqësore ndaj johebrenjve. Këto janë stereotipe dhe pretendime konspirative, jo përshkrime faktike të hebrenjve.

Në fund të shekullit XIX, antisemitizmi ishte i përhapur sidomos në Francë, Austri dhe Gjermani. Në Francë vepronte një Ligë Antisemite. Në hapësirën gjermane, teoricieni shoqëror me origjinë angleze Houston Stewart Chamberlain zhvilloi ide racore antihebraike, ndërsa ndikimi kulturor i Richard Wagner-it ndihmoi përhapjen e qëndrimeve të ngjashme. Propaganda u atribuonte hebrenjve një varg tiparesh të sajuara, nga degjenerimi biologjik dhe parazitizmi deri te komploti për sundimin e botës.

Antisemitizmi arriti shprehjen e tij më shkatërruese nën Hitlerin dhe aleatët e tij, kur u shndërrua në politikë shtetërore. Ajo që nazistët e quanin «zgjidhja përfundimtare e çështjes hebraike» ishte politika e shfarosjes që çoi në vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve gjatë Holokaustit. Përmasat e krimit dhe disfata e nazizmit shkaktuan një reagim të fuqishëm kundër antisemitizmit, por nuk e zhdukën atë.

Pas rënies së komunizmit dhe bashkimit të Gjermanisë në vitet 1989–1991 u vërejt rigjallërim i qëndrimeve antisemite në Gjermani dhe në pjesë të Evropës Lindore. Meqë në disa prej këtyre shoqërive numri i hebrenjve ishte tashmë shumë i vogël, dukuria u përshkrua si «antisemitizëm pa hebrenj»: paragjykimi vazhdonte të funksiononte edhe pa kontakt të drejtpërdrejtë me njerëzit kundër të cilëve drejtohej.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare