Metodë vlerësimi që ndërton një bilanc të pasojave të një projekti ose veprimtarie duke i shprehur kostot dhe përfitimet në njësi monetare. Në një ndërmarrje private shërben për të llogaritur fitimin ose humbjen e pritshme, por shkon përtej një bilanci të thjeshtë kontabël: synon të përfshijë të gjitha pasojat përkatëse. Në anën e kostove futet, për shembull, kostoja oportune e burimeve, domethënë vlera e përdorimit alternativ prej të cilit hiqet dorë. Këtu përfshihen edhe të ardhurat që paratë e disponueshme mund të sillnin po të investoheshin në aktive me rrezik minimal. Në anën e përfitimeve mund të përfshihet publiciteti i favorshëm për ndërmarrjen; kështu, një projekt që paraqet humbje nominale mund të dalë me përfitim real në bilancin e zgjeruar.

Në investimet publike analiza bëhet më e ndërlikuar, sepse duhet të vlerësojë pasojat jo vetëm për ndërmarrjen bashkiake ose shtetërore, e as vetëm për qeverinë, por për tërë popullsinë. Llogaritja duhet të përfshijë kostot dhe përfitimet shoqërore, përfshirë efektet e jashtme ndaj transaksioneve të drejtpërdrejta, të cilat një ndërmarrje private mund të mos i merrte parasysh. Në këtë kuptim, metoda i ngjan përkthimit në para të llogaritjes së lumturisë të utilitarizmit të Jeremy Bentham-it: një përpjekje për të mbledhur pasojat e mira dhe të këqija të veprimit. Këtë afri e kanë pranuar si mbështetësit, ashtu edhe kritikët.

Analiza kosto–përfitim fitoi rëndësi në qeverisjen britanike të viteve 1960, gjatë përpjekjeve për ta mbështetur vendimmarrjen në përllogaritje sistematike. Në vlerësimin e shtimit të linjës Victoria në metronë e Londrës, ajo tregoi se humbja nominale mund të përbënte përfitim real nëse merreshin plotësisht parasysh dobitë shoqërore. Më të debatueshme qenë rezultatet e Komisionit Roskill, që krahasoi vendndodhje të mundshme për një aeroport të tretë të Londrës. Përdorimi i vlerës së sigurimit nga zjarri për të llogaritur koston e shembjes së një kishe normane u përmend gjerësisht si shembull se si metoda mund të çonte në përfundime absurde.

Për të vlerësuar humbjen e të mirave të përbashkëta, si peizazhet ose bashkësitë njerëzore, analiza përdor çmime të përllogaritura, të quajtura edhe çmime hije, të lidhura me parimin e kompensimit të John R. Hicks-it dhe Nicholas Kaldor-it. Njerëzit mund të pyeten sa para do të kërkonin për t’u kompensuar për një humbje të tillë; ose shuma përllogaritet duke supozuar si do të arsyetonin ata në mënyrë racionale. Kjo kërkon supozimin se preferencat janë të plota: për çdo dy të mira, personi ose parapëlqen të parën, ose të dytën, ose është indiferent ndërmjet tyre. Kushti zbatohet si për të mirat shpirtërore, për shembull një pamje të dashur, ashtu edhe për ato materiale, si një automobil i ri.

Kritika e këtij supozimi është se ai e trajton çdo të mirë si të zëvendësueshme me një tjetër dhe lejon shprehjen monetare të të gjitha vlerave, përfshirë lidhjet me njerëz e vende. Në formulimin polemik të kritikëve, kjo nënkupton se asgjë nuk është e shenjtë ose e paprekshme nga shkëmbimi. Kështu, një çështje që për disa është morale ose politike kthehet në pyetje për shumën e duhur të kompensimit.

Mbështetësit përgjigjen se krahasimi i kostove dhe përfitimeve është pjesë e vetë vendimmarrjes racionale. Pa të, si mund të vendoset nëse fondet duhen përdorur për të shpëtuar jetë, për të përmirësuar shëndetin apo për të lehtësuar dhimbjen? Si mund të vlerësohet nëse përparësitë e një autostrade ose aeroporti të ri tejkalojnë dëmet? Kritikët, përkundrazi, e konsiderojnë metodën një pseudoshkencë kur pretendon të shprehë me saktësi monetare vlera që nuk janë të krahasueshme në atë mënyrë. Sipas tyre, ajo mund t’i shtrembërojë vlerat që vlerëson dhe t’i paraqesë problemet serioze të gjykimit politik si çështje thjesht teknike.