Amerikë

Emërtim gjeografik për hapësirën amerikane, i përdorur shpesh në gjuhën politike edhe si sinonim i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Përtej këtij përdorimi të ngushtë, ai mbart kuptime historike dhe simbolike të lidhura me çlirimin, pastërtinë, risinë dhe shkëputjen nga Bota e Vjetër.

Disa shkrimtarë të hershëm spanjollë i shihnin organizimet politike të rregullta të shoqërive parakolumbiane si dëshmi të unitetit dhe tërësisë së krijimit natyror. Më pas, zhvendosja e popujve autoktonë dhe krijimi i republikave të pavarura në pjesën më të madhe të kontinentit, pas luftërave çlirimtare të viteve 1775–1830, e lidhën Amerikën me idealin e qeverisjes republikane dhe me horizontin e hapur të zgjerimit territorial. Për dhjetëra miliona europianë që largoheshin nga kushtet e industrializimit urban ose nga sundimi autokratik, migrimi dhe zgjerimi i bujqësisë amerikane krijuan mundësi për ta jetuar pjesërisht këtë ideal, veçanërisht në Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe vendet jugore të Amerikës Latine.

Megjithatë, pretendimi për liri kundërshtohej nga realiteti i skllavërisë dhe i punës së detyruar, që preku miliona afrikanë dhe popuj autoktonë. Gjatë shekullit XX u vunë gjithashtu në dyshim idealet e pastërtisë, të natyrës së paprekur dhe të hapësirës së pakufishme. Urbanizimi, konsumi masiv dhe industrializimi me përdorim shumë të lartë të energjisë e transformuan kontinentin, ndërsa hapësirat kufitare të zgjerimit u mbyllën. Edhe pretendimi për një botë krejt të re, të ndarë nga një Europë e korruptuar, humbi fuqinë bindëse. Oscar Wilde e ironizonte këtë vetëpërfytyrim që më 1893, kur thoshte se rinia e Amerikës ishte tradita e saj më e vjetër.

Me shndërrimin e Shteteve të Bashkuara në fuqi mbizotëruese ekonomike, ushtarake dhe politike, termi Amerikë u lidh edhe me promovimin energjik të interesave amerikane nëpërmjet politikës ekonomike dhe të jashtme. Autoritetet amerikane i kanë përligjur politika të tilla me mbrojtjen e lirisë, paqes dhe demokracisë; kritikët i kanë interpretuar në raste të caktuara si forma të imperializmit modern. Nga lufta e Vietnamit dhe ngjarjet në Kili e Iran gjatë viteve 1970, deri te ndërhyrjet në Afganistan e Irak në fillim të shekullit XXI, kundërshtarët kanë ngritur akuza për ndërhyrje të pajustifikuara dhe pasoja të rënda njerëzore.

Edhe mbështetja amerikane për kapitalizmin dhe tregtinë e lirë është parë nga kritikët si e lidhur me hapjen e tregjeve për korporatat amerikane dhe sigurimin e lëndëve të para me kushte të favorshme. Anti-amerikanizmi u bë kështu një motiv bashkues për grupe shumë të ndryshme: kundërshtarë të globalizimit, kritikë të politikës amerikane në Gjirin Persik dhe kundërshtarë të mbështetjes së SHBA-së për Izraelin. Këto përdorime tregojnë se Amerika funksionon njëkohësisht si vend, si ideal politik dhe si simbol i një forme të caktuar pushteti ndërkombëtar.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare