Amendamenti i Dhjetë amerikan
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Amendamenti i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara i ratifikuar më 1791 si pjesë e dhjetë amendamenteve të para, të njohura si Deklarata e të Drejtave. Ai përcakton se kompetencat që Kushtetuta nuk ia delegon Shteteve të Bashkuara dhe nuk ua ndalon shteteve përbërëse u mbeten përkatësisht këtyre shteteve ose popullit.
Dispozita shpreh parimin federal të kompetencave të kufizuara të pushtetit qendror dhe ruajtjen e hapësirës së vetëqeverisjes së shteteve. Ajo është pikë referimi në debatin për «të drejtat e shteteve», por nuk u jep atyre të drejtë të shpërfillin detyrimet e tjera kushtetuese ose ligjet federale të miratuara në ushtrim të kompetencave të ligjshme federale.
Historikisht, mbrojtja e kompetencave shtetërore është ndërthurur me konfliktet për skllavërinë dhe për të drejtat civile. Amendamentet e Trembëdhjetë, të Katërmbëdhjetë dhe të Pesëmbëdhjetë, të ratifikuara përkatësisht më 1865, 1868 dhe 1870, vendosën detyrime të reja kushtetuese kundër skllavërisë, për mbrojtjen e barabartë dhe për të drejtën e votës pa diskriminim racor. Kështu, raporti ndërmjet autonomisë së shteteve dhe mbrojtjes federale të të drejtave duhet kuptuar në kuadrin e Kushtetutës në tërësi, jo vetëm të Amendamentit të Dhjetë.