Al-Kaida, emër që në arabisht do të thotë «Baza», është një organizatë terroriste xhihadiste e themeluar më 1988, e lidhur fillimisht me drejtimin e Osama bin Ladenit dhe e bërë e njohur për sulmet kundër objektivave amerikane dhe civile. Ajo u zhvillua nga rrjetet e vullnetarëve arabë që morën pjesë në luftën kundër pushtimit sovjetik të Afganistanit, duke e shtrirë më pas veprimtarinë në një rrjet ndërkombëtar.

Osama bin Ladeni lindi më 10 mars 1957, në Riad të Arabisë Saudite, në një familje të pasur. Ndoqi studimet në Universitetin King Abdulaziz në Xheda, ku u ndikua nga mendimtari radikal palestinez Abdullah Azzam. Pas ndërhyrjes sovjetike në Afganistan më 1979, ai mbështeti rezistencën e muxhahedinëve, përfshirë lidhje me lëvizjen Hezb-e Islami të Gulbuddin Hekmatyar-it. Nga viti 1984 drejtoi një shtëpi pritjeje për vullnetarët arabë në Peshavar të Pakistanit, të quajtur Beit al-Ansar, «Shtëpia e përkrahësve». Më 1986 ngriti një bazë në zonën e Jaji-t, në Paktia të Afganistanit lindor, të njohur si al-Masada ose Masadat al-Ansar. Kjo veprimtari i parapriu formimit të Al-Kaidës më 1988.

Pas tërheqjes së trupave sovjetike dhe vrasjes së Abdullah Azzam-it më 1989, bin Ladeni u kthye në Arabinë Saudite. Autoritetet saudite i kufizuan mundësinë për t'u larguar. Gjatë krizës dhe Luftës së Gjirit të viteve 1990–1991, kundërshtimi i tij ndaj Shteteve të Bashkuara u ashpërsua. Vendosjen e forcave amerikane dhe perëndimore në Arabinë Saudite ai e paraqiste si cenim të vendit dhe të hapësirës së shenjtë islame, të cilit duhej t'i bëhej rezistencë.

Në prill 1991 u largua nga Arabia Saudite, kaloi në Pakistan dhe në rajonin afgano-pakistanez dhe, në fund të po atij viti, u vendos në Sudan. Shtetësia saudite iu hoq në prill 1994. Në maj 1996 u largua nga Sudani për në Afganistan. Pas marrjes së Kabulit nga talebanët në shtator 1996, lidhjet ndërmjet tij dhe regjimit taleban u forcuan. Talebanët i ofruan strehim, ndërsa bin Ladeni dhe rrjeti i tij ofruan burime dhe mbështetje. Marrëdhënia u bë e rëndësishme për sigurinë dhe veprimtarinë e Al-Kaidës; ajo nuk duhet reduktuar në një pohim të pakushtëzuar se bin Ladeni kishte qenë financuesi vendimtar i pushtimit fillestar të Kabulit.

Më 7 gusht 1998, Al-Kaida kreu sulme të njëkohshme me bomba kundër ambasadave amerikane në Nairobi të Kenias dhe në Dar es Salaam të Tanzanisë. U vranë mbi dyqind njerëz dhe u plagosën shumë të tjerë. Shtetet e Bashkuara u përgjigjën me sulme raketore, përfshirë përdorimin e raketave Tomahawk kundër kampeve në Afganistanin lindor që lidheshin me stërvitjen e anëtarëve të rrjetit. Bin Ladeni u mbijetoi sulmeve dhe vazhdoi t'i shmangej kapjes, pavarësisht trysnisë amerikane dhe sanksioneve. Rezolutat 1267 të vitit 1999 dhe 1333 të vitit 2000 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së kërkonin, ndër të tjera, që talebanët ta dorëzonin për t'u përballur me drejtësinë dhe vendosnin masa kufizuese.

Më 9 shtator 2001, dy atentatorë që u paraqitën si gazetarë vranë Ahmad Shah Masud-in, udhëheqës ushtarak të forcave kundër talebanëve në Afganistan. Dy ditë më pas, më 11 shtator, nëntëmbëdhjetë rrëmbyes të lidhur me Al-Kaidën morën kontrollin e katër avionëve të udhëtarëve në Shtetet e Bashkuara. Dy goditën kullat e Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju-Jork, një goditi Pentagonin në Arlington, pranë Uashingtonit, dhe avioni i katërt u rrëzua në Pensilvani. Në këto sulme u vranë 2 977 viktima, pa përfshirë nëntëmbëdhjetë rrëmbyesit.

Sulmet u pasuan nga Operacioni Liria e Qëndrueshme, fushata ushtarake e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara në Afganistan kundër Al-Kaidës dhe regjimit taleban që e strehonte. Më 13 nëntor 2001 Kabuli ra në duart e forcave kundër talebanëve. Rrëzimi i regjimit nga kryeqyteti nuk e shkatërroi përfundimisht rrjetin e Al-Kaidës. Në vitet që pasuan, vendndodhja e bin Ladenit mbeti për një kohë të gjatë e panjohur për publikun dhe vlerësimi i dëmtimit të aftësisë vepruese të organizatës ishte i vështirë. Ai u vra nga forcat amerikane në Abbottabad të Pakistanit më 2 maj 2011, sipas datës vendore.

Pas vitit 2001, sulme në Bali, Madrid, Londër dhe qytete të tjera u lidhën në mënyra të ndryshme me Al-Kaidën, me rrjete të afërta ose me persona të frymëzuar prej saj. Këto lidhje nuk kanë qenë të njëjta në çdo rast: duhet dalluar drejtimi operacional i drejtpërdrejtë nga bashkëpunimi, lidhjet personale ose frymëzimi ideologjik. Al-Kaida dhe militantë të lidhur me të u përmendën edhe në akuzat për vrasjen e ish-kryeministres pakistaneze Benazir Bhutto në dhjetor 2007. Përgjegjësia e plotë për atë vrasje nuk u zgjidh përfundimisht nga hetimi ndërkombëtar i OKB-së, prandaj përfshirja e saktë e organizatës nuk duhet paraqitur si përfundim i provuar njësoj për të gjitha sulmet që i janë atribuar.