Toma i Akuinit, i njohur edhe si Shën Tomë Akuinasi (rreth 1225–1274), teolog katolik dhe filozof politik, ndër figurat kryesore të mendimit mesjetar. Tradita e lidhur me veprën e tij quhet tomizëm. Teoria e tij politike ndërthur filozofinë aristoteliane me krishterimin. Ajo trajtohet në komentin mbi «Politikën» e Aristotelit, në veprën mbi sundimin e princërve, të njohur si «De regno» ose «De regimine principum», të nisur gjatë periudhës së qëndrimit të tij në Itali më 1259–1268 dhe të vazhduar nga autorë të tjerë, si edhe në «Summa Theologiae», veçanërisht në pjesën e parë të pjesës së dytë, çështjet 90–97 mbi ligjin.

Duke ndjekur Aristotelin, ai e konsideronte bashkësinë politike një institucion të natyrshëm dhe jo thjesht një marrëveshje të krijuar sipas dëshirës, si një shoqatë, kompani ose klub. Njerëzit janë qenie shoqërore dhe kanë nevojë për bashkësi për mbijetesën, mirëqenien dhe zhvillimin kulturor. Kafshët që jetojnë në grupe bashkohen nëpërmjet instinktit; njerëzit e organizojnë bashkëjetesën nëpërmjet arsyes.

Bashkësia politike quhet shoqëri e përsosur, «communitas perfecta», në kuptimin e plotësisë së saj funksionale: në parim ajo siguron kushtet për qëllimet e jetës së përbashkët tokësore dhe nuk varet nga një bashkësi tjetër politike më e lartë. Familja është gjithashtu shoqëri e natyrshme, por nuk është e vetëmjaftueshme për të gjitha nevojat e mbijetesës dhe të zhvillimit material e kulturor. Cilësimi «e përsosur» nuk do të thotë se çdo shtet real është pa të meta morale.

Sipas Akuinit, burimi përfundimtar i çdo pushteti është Zoti. Kjo lidhet, ndër të tjera, me autoritetin mbi jetën dhe vdekjen, të cilin doktrina e krishterë ia njeh në themel Zotit. Këtu ai i shton aristotelizmit një premisë teologjike. Por nevojën e autoritetit qeverisës e argumenton edhe natyrshëm: pa një organ që merr vendime detyruese, bashkësia rrezikon çrregullimin dhe shkatërrimin e ndërsjellë.

Në interpretimin e përfaqësimit politik të lidhur me këtë mendim, pushteti vjen prej Zotit përmes bashkësisë së të qeverisurve. Forma e qeverisjes mund të ndryshojë; ajo nuk e heq detyrimin e qeveritarëve për të shërbyer të mirën e përbashkët. Sundimtari vepron për bashkësinë dhe autoriteti i tij nuk është pronë personale. Kjo ide nuk duhet barazuar pa dallim me sovranitetin popullor ose me qeverinë parlamentare në kuptimin modern.

Rëndësia e bashkësisë shfaqet në trajtimin e zakonit te «Summa Theologiae», çështja 97, artikulli 3. Kur populli ka liri për të bërë ligjet e veta, pëlqimi i tij i shprehur përmes zakonit ka fuqi të madhe juridike dhe sundimtari ligjëron si përfaqësues i tij. Kur populli nuk e ka këtë liri dhe i nënshtrohet një autoriteti më të lartë, zakoni mund të marrë forcë ligjore për aq sa tolerohet nga ata që kanë pushtetin për të ligjëruar; tolerimi i tyre shpreh një miratim të nënkuptuar. Pra, zakoni dhe pëlqimi kanë rëndësi, por argumenti dallon forma të ndryshme të autoritetit ligjvënës.

Shteti dhe Kisha kanë qëllime e role të dallueshme. Bashkësia politike e ka bazën e vet natyrore dhe nuk krijohet thjesht nga Kisha. Megjithatë, Akuini besonte se njeriu ka edhe një qëllim të mbinatyrshëm. Për ndjekjen e këtij qëllimi, Kisha është shoqëri e plotë dhe autonome, e cila nuk e merr autoritetin shpirtëror nga shteti. Meqë shpëtimi është, në këtë botëkuptim, qëllimi përfundimtar dhe më i lartë i njeriut, veprimtaria tokësore duhet ta marrë parasysh atë. Prandaj dallimi i roleve nuk përbën një ndarje moderne të fesë nga shteti.

Marrëdhënia ndërmjet autoritetit kishtar dhe atij politik krahasohet me marrëdhënien e shpirtit dhe trupit. Secili ka funksionin e vet, por qëllimi shpirtëror vlerësohet si më i lartë. Bashkimi i këtyre qëllimeve realizohet te vetë njeriu, i cili ka nevoja materiale e shpirtërore brenda një jete të vetme morale.

Edhe marrëdhënia e individit me bashkësinë politike ka karakter tërësor: individi lidhet me të mirën e përbashkët si pjesa me të tërën ose gjymtyra me trupin. Por kjo nuk i jep shtetit autoritet të pakufizuar. Ligji njerëzor nuk mund ta detyrojë në ndërgjegje njeriun kundër ligjit hyjnor. Edhe ligjet që kundërshtojnë ligjin natyror, domethënë kërkesat themelore morale të arsyes, humbin cilësinë e ligjit të drejtë; çështja e mosbindjes duhet megjithatë të marrë parasysh edhe dëmin e mundshëm ndaj bashkësisë.

Kufijtë e pushtetit shfaqen veçanërisht në trajtimin e tiranisë. Qeveritari e mban pushtetin për të mirën e bashkësisë dhe e shpërdoron kur e përdor vetëm për përfitimin e vet. Akuini pranon se një bashkësi me autoritet për ta vendosur sundimtarin mund ta kufizojë ose ta rrëzojë atë nëse bëhet tiran. Por qëndrimi i tij nuk përmblidhet saktë si miratim i pakushtëzuar i vrasjes së tiranit: në «De regno» ai kundërshton nismën private të disa individëve dhe e lidh ndërhyrjen me autoritetin publik, duke shqyrtuar edhe rrezikun që rrëzimi të sjellë të këqija më të mëdha.

Akuini shkroi në kushtet e përplasjeve mesjetare ndërmjet Kishës dhe pushtetit politik. Trajtimi i tij i autoritetit, ligjit, bashkësisë dhe kufijve të qeverisjes ka mbetur i rëndësishëm për historinë e teorisë politike. Ndërthurja e aristotelizmit me krishterimin ndikoi fuqishëm në zhvillimin e mëvonshëm të ideve mbi sovranitetin, përgjegjësinë e sundimtarëve dhe të drejtat e të qeverisurve.