Titull nderimi për një dijetar të shquar të islamit shiit dymbëdhjetësh. Rrjedh nga shprehja arabe ajat Allah, që do të thotë shenjë e Zotit. Përdorimi i tij u përhap veçanërisht gjatë shekullit të njëzetë ndër imamijtë ose dymbëdhjetëshit, rryma kryesore e shiizmit. Titulli shpreh njohjen e dijes së lartë fetare, devotshmërisë dhe autoritetit të dijetarit.

Ajatollahu është zakonisht muxhtahid, pra dijetar i kualifikuar për ixhtihad: arsyetim i pavarur juridik mbi burimet fetare, për të nxjerrë gjykime lidhur me çështje të jetës dhe të praktikës fetare. Në këtë traditë, veprimtaria e tij mbështetet në jurisprudencën xhaferite. Muxhtahidët bëjnë pjesë ndër ulematë, dijetarët e njohur të fesë. Nga fundi i shekullit të shtatëmbëdhjetë dhe gjatë shekullit të tetëmbëdhjetë, roli i tyre brenda shiizmit dymbëdhjetësh u forcua. U konsolidua praktika që besimtari pa kualifikim për arsyetim të pavarur të ndiqte udhëzimin juridik të një muxhtahidi. Pas vdekjes së autoritetit të ndjekur, çështja e zgjedhjes së një autoriteti të gjallë dhe e vazhdimit të ndjekjes së gjykimeve të të ndjerit trajtohet sipas rregullave të kësaj tradite.

Në doktrinën imamite, autoriteti i dijetarëve lidhet me përfaqësimin e udhëzimit të Imamit të Fshehur, Imamit të Dymbëdhjetë, gjatë mungesës së tij dhe deri në rikthimin e pritur. Gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë, dallimi i gradave të autoritetit fetar u shpreh më qartë në institucionin e merxha et-taklidit, domethënë autoritetit të cilit besimtarët i referohen për ndjekjen e gjykimeve fetare. Jo çdo ajatollah është merxha. Dijetarët më të njohur mund të mbajnë titullin ajatollah i madh, ndërsa autoriteti i një merxhai mbështetet në njohjen e kompetencës së tij dhe në numrin e besimtarëve që e ndjekin. Mund të ekzistojnë disa autoritete të tilla njëkohësisht.

Kjo hierarki është zhvilluar në mënyrë kryesisht jozyrtare, përmes njohjes nga dijetarët dhe besimtarët, dhe nuk ka një barasvlerës të njëjtë institucional në islamin sunit. Zhvillimi i saj ka mundësuar edhe përshtatjen e gjykimeve fetare ndaj rrethanave të ndryshueshme, përmes autoritetit interpretues të dijetarëve.

Përveç mësimdhënies dhe dhënies së gjykimeve fetare, ajatollahët mund të administrojnë detyrime financiare fetare, dhurime dhe prona të kushtuara për qëllime fetare ose bamirëse. Rrjetet e tyre mund të shpërndajnë ndihma, të mbajnë shkolla, jetimore, biblioteka, shtëpi botuese dhe shërbime të tjera shoqërore. Ndikimi i tyre mund t'i kalojë kufijtë e një shteti. Një shembull ishte Ebu el-Kasim el-Khui, i njohur për erudicionin në jurisprudencën shiite dhe për rrjetin e gjerë ndërkombëtar të pasuesve e institucioneve fetare.