Votim
October 18, 2026 2026-10-18 8:12Shprehje e një zgjedhjeje ndërmjet kandidatëve, propozimeve ose alternativave, sipas rregullave që përcaktojnë si mblidhen dhe si numërohen qëndrimet e pjesëmarrësve. Në shkencën politike, studimi i votimit ka tri fusha kryesore: procedurat e votimit; sjelljen e zgjedhësve në elektorate të mëdha; dhe votimin në organe më të vogla, si parlamentet.
Në historinë e institucioneve evropiane, votimi shfaqet qartë në Greqinë e lashtë. Në demokracinë athinase, shumë poste plotësoheshin me short, sipas parimit të përzgjedhjes rastësore të qytetarëve, ndërsa votimi përdorej për propozimet që shqyrtonte asambleja dhe për vendime që preknin individë të caktuar. Një shembull ishte ostracizmi: vendimi për ta dëbuar përkohësisht një qytetar. Emri rrjedh nga fjala greke për copën e qeramikës, sepse copëza enësh përdoreshin për të shënuar emrat. Janë gjetur shumë të tilla me të njëjtin emër dhe të njëjtin shkrim dore. Kjo sugjeron përgatitje të organizuar të materialit të votimit, një pararendëse e fushatave për shënimin e një emri në fletëvotim — në këtë rast për largimin, jo për zgjedhjen e tij.
Një diskutim i hershëm i procedurave të votimit në Senatin romak gjendet në një letër të Plinit të Ri, rreth vitit 105 të erës sonë. Zhvillimi i mëvonshëm evropian lidhet me urdhrat fetarë mesjetarë. Nevoja për të zgjedhur drejtuesit e tyre sipas procedurave të brendshme, pa ia lënë çdo emërim autoritetit papnor në Romë, nxiti rregulla të hollësishme. Njëkohësisht, shtetet-qytete italiane krijuan sisteme të ndërlikuara për zgjedhjen e zyrtarëve; më të njohurat ishin procedurat për zgjedhjen e dozhëve të Venedikut.
Në shekullin XVIII, votimi u rikthye si temë qendrore e teorisë demokratike përmes veprave të Rousseau-së dhe Condorcet-së. Midis viteve 1787 dhe 1793, kushtetuta me rregulla votimi u hartuan në Shtetet e Bashkuara, Francë dhe Poloni. Debatet pasuese trajtuan si shndërrimin e preferencave individuale në vendime kolektive, ashtu edhe dallimet ndërmjet shumicës relative, kërkesave të tjera të shumicës dhe përfaqësimit proporcional.
Studimi sistematik i sjelljes së votuesve, i dallueshëm nga studimi i rregullave, u zhvillua në shekullin XX. Kërkimet e para mbi elektoratet masive përdornin të dhëna të përmbledhura, si rezultatet zgjedhore sipas zonave. Gjeografët elektoralë të traditës së André Siegfried-it identifikuan lidhje ndërmjet tipareve të hapësirës dhe modeleve të votimit. Në Suedi, Herbert Tingsten-i hartoi një nga studimet e hershme të faktorëve që shoqëroheshin me pjesëmarrjen në zgjedhje, gjithashtu mbi bazën e të dhënave të përmbledhura.
Këto të dhëna duhen përdorur me kujdes: një lidhje statistikore në nivel zone nuk tregon domosdoshmërisht si sillen individët brenda saj. Për të studiuar individët u desh zhvillimi i kërkimit me anketa, veçanërisht nga fundi i viteve 1930. Më pas u grumbullua një sasi e madhe të dhënash mbi marrëdhëniet ndërmjet klasës shoqërore, arsimit, fesë dhe qëndrimeve shoqërore, nga njëra anë, dhe votës, nga ana tjetër. Në modelet statistikore, grupi i parë trajtohet si faktorë shpjegues ose parashikues, ndërsa sjellja zgjedhore si ndryshorja që kërkohet të shpjegohet. Qasje të ndryshme, si shkolla e Michigan-it dhe studimet mbi ndryshimin e vlerave drejt postmaterializmit, zhvilluan shpjegime të veçanta të kësaj sjelljeje.
Një problem themelor është ndërthurja e faktorëve. Nëse si klasa shoqërore, ashtu edhe arsimi ndikojnë në votim, por shtresat më të larta kanë zakonisht më shumë mundësi arsimimi, si mund të dallohet ndikimi i secilit? Zhvillimi i kompjuterëve të fuqishëm dhe i teknikave statistikore të regresionit të shumëfishtë lejoi trajtim më të hollësishëm të këtyre marrëdhënieve. Modelet e tilla mund të krahasojnë faktorë të shumtë njëkohësisht, megjithëse interpretimi i lidhjes si shkakësi kërkon kujdes të mëtejshëm.
Studimi i votimeve në organet ligjvënëse filloi gjithashtu në fillim të shekullit XX. Ai mbështetet shpesh në regjistrimet nominale që tregojnë votën e secilit anëtar. Fillimisht u përdorën metoda të përmbledhura, ndër të tjera nga A. Lawrence Lowell-i në veprën «Qeverisja e Anglisë», në botimin e rishikuar të vitit 1919. Në studimet historike të Kongresit amerikan, ku disiplina partiake ishte relativisht e dobët krahasuar me atë britanike, ndarjet brenda demokratëve ose republikanëve shpjegoheshin me ideologjinë, kohëzgjatjen e shërbimit parlamentar ose interesat e zonës zgjedhore.
Në Dhomën e Komuneve britanike, fuqia e përgjegjësve të disiplinës partiake bënte që shumë lista votimi të zbulonin kryesisht rreshtimin partiak dhe më pak dallimet e brendshme. Për këtë arsye, studiuesit kanë shqyrtuar edhe rebelimet ndaj vijës së partisë gjatë votimeve, përkatësinë në fraksione dhe nënshkrimin e mocioneve të paraqitura për një debat të mundshëm të ardhshëm. Këto tregues ndihmojnë të identifikohen preferencat politike edhe kur vota përfundimtare mbetet e disiplinuar.