Shoqëri që nuk ka një aparat shtetëror të veçuar, me institucione të përqendruara që pretendojnë të drejtën për të ushtruar detyrim mbi popullsinë. Termi përdoret në antropologjinë politike për të theksuar se shteti nuk ka ekzistuar në çdo shoqëri dhe në çdo periudhë të historisë njerëzore. Mungesa e shtetit nuk nënkupton mungesë organizimi politik, rregullash, autoriteti ose mënyrash për zgjidhjen e konflikteve.

Shoqëri të gjuetarëve dhe mbledhësve, të organizuara kryesisht përmes farefisnisë, kanë pasur vendimmarrje dhe norma kolektive pa krijuar një ndarje të qëndrueshme ndërmjet një aparati sundues dhe pjesës tjetër të popullsisë. Në to, autoriteti mund të mbështetet te tradita, reputacioni, mosha, marrëdhëniet e ndërsjella dhe pranimi i rregullave të përbashkëta, jo te një administratë me të drejtë të posaçme për përdorimin e forcës.

Origjina e shteteve të para mbetet objekt debati. Disa shpjegime e kërkojnë shtysën brenda shoqërisë, te shtresëzimi dhe formimi i klasave; të tjera e lidhin me pushtimin dhe organizimin ushtarak të ardhur nga jashtë. Shtetet e lashta të Lindjes së Afërt janë ndër shembujt e formimit të hershëm, por nuk janë burimi i vetëm i çdo shteti të mëvonshëm. Dallimi ndërmjet shteteve të formuara pa model shtetëror paraprak dhe atyre që lindën nën ndikimin e shteteve ekzistuese ndihmon në shqyrtimin e këtyre proceseve.

Një pyetje qendrore është se si bashkësi pa administratë shtetërore, përfshirë disa pa traditë shkrimi, arrijnë të bashkëpunojnë dhe të mbijetojnë. Përgjigjet theksojnë norma të përbashkëta, autoritet tradicional dhe detyrime reciproke. Një vështirësi metodologjike është përzgjedhja e rasteve: studiuesi mund të vëzhgojë më lehtë bashkësitë që kanë mbijetuar sesa ato që janë shpërbërë. Prandaj karakteristikat e rasteve të mbijetuara nuk tregojnë domosdoshmërisht të gjitha kushtet e suksesit ose të dështimit.

Colin Turnbull-i, në Njerëzit e maleve (1972), e përshkroi bashkësinë Ik të Ugandës, të goditur nga uri dhe zhvendosje, si shembull të shpërbërjes së lidhjeve shoqërore, duke e krahasuar me luftën hobbesiane të të gjithëve kundër të gjithëve. Ky përshkrim është kundërshtuar dhe nuk duhet marrë si tipar i përhershëm i popullit Ik ose si provë e përgjithshme kundër shoqërive pa shtet. Kërkime të mëvonshme kanë dokumentuar norma bashkëpunimi dhe bujarie ndër Ik-ët. Rasti ilustron nevojën për të dalluar organizimin shoqëror nga sjellja në kushte krize dhe interpretimin e një vëzhguesi nga një përfundim i përgjithshëm.