Partitë socialiste janë organizata politike që synojnë të përfaqësojnë interesa dhe programe të lidhura me socializmin, veçanërisht interesat e punëtorëve dhe kërkesat për barazi e mbrojtje shoqërore. Kandidatët dhe programet zgjedhore socialiste u shfaqën përpara formimit të partive të qëndrueshme që mbanin këtë identitet.

Partia Laburiste britanike i ka fillimet te Komiteti i Përfaqësimit të Punës i vitit 1900. Një nga përbërësit e tij ishte Partia e Pavarur Laburiste, e themeluar më 1893. Ndër traditat më të vjetra socialiste partiake në një vend të madh është ajo e Partisë Socialdemokrate Gjermane, SPD-së. Pararendësit e saj u bashkuan më 1875 në Partinë Socialiste të Punëtorëve të Gjermanisë. Programi i Gothës, i miratuar atë vit, u kritikua ashpër nga Karl Marx.

Në Shtetet e Bashkuara, kandidati i parë socialist në zgjedhjet presidenciale të vitit 1892 mori rreth 0,19 për qind të votave. Partitë socialiste amerikane kanë ekzistuar dhe kanë pasur veprimtari e suksese të veçanta, por nuk u vendosën si njëra prej forcave kryesore kombëtare të sistemit partiak. Ky dallim nga shumë vende europiane ka ushqyer debat të gjerë, të lidhur ndër të tjera me veprën e Werner Sombartit.

Në Francë kishte figura socialiste gjatë Revolucionit Francez, si Babeuf-i, dhe gjatë kryengritjeve të vitit 1848, si Blanqui-ja. Megjithatë, viti 1905 është pikë themelore për organizimin e bashkuar e të qëndrueshëm të socializmit partiak francez. Ai nuk shënon shfaqjen e parë të çdo organizate socialiste, por bashkimin që i dha formë një tradite të vazhdueshme kombëtare.

Zhvillimi relativisht i vonë i partive socialiste lidhet me zgjerimin e vonuar të së drejtës së votës për klasën punëtore, ku gjendej baza kryesore e mbështetjes së tyre masive. Sapo nisën të përfitonin nga zgjerimi i elektoratit, Lufta e Parë Botërore shkaktoi ndarje të thella. Disa udhëheqës vazhdonin të mbronin solidaritetin socialist ndërkombëtar, ndërsa shumë anëtarë dhe zgjedhës mbështetën përpjekjen luftarake të vendit të vet. Edhe udhëheqjet u ndanë dhe një pjesë iu bashkua politikës së mbështetjes së luftës.

Socializmi kundër luftës u rigjallërua gjatë viteve 1916–1918, kur humbjet dhe vështirësitë e luftës ishin bërë tepër të rënda. Por kjo e thelloi përçarjen, sepse disa parti socialiste ose laburiste merrnin pjesë tashmë në koalicione qeverisëse; në Britani pjesëmarrja e tillë përbënte një përvojë të re. Konflikti ishte njëkohësisht për luftën, për solidaritetin ndërkombëtar dhe për mundësinë e reformës përmes qeverisjes.

Australia dhe Zelanda e Re janë raste të rëndësishme të zhvillimit të hershëm të politikës laburiste jashtë Europës. Largësia nga frontet europiane i dallonte kushtet e tyre, por nuk do të thotë se lufta i la pak të prekura: Partia Laburiste australiane pësoi përçarje të rëndë më 1916 për shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Në Zelandën e Re, partia e bashkuar u formua më 1916 dhe erdhi për herë të parë në qeveri më 1935. Sukseset e tyre duhen vendosur, pra, në periudhat përkatëse, jo të trajtohen si fitore të njëjta gjatë vetë luftës.

Midis dy luftërave, socializmi parlamentar pati sukses veçanërisht në vende që shmangën sundimin fashist dhe ku pasojat politike të krizës ekonomike mundën të përballoheshin brenda rendit demokratik. Vendet skandinave ishin shembuj të rëndësishëm të zhvillimit të socialdemokracisë.

Pas vitit 1945, partitë me orientim socialist u përhapën në shkallë botërore. Shumë lëvizje antikoloniale të vendeve të quajtura Bota e Tretë kishin prirje socialiste, herë si program të shprehur dhe herë si orientim të përgjithshëm. Kongresi Kombëtar Indian dhe Kongresi Kombëtar Afrikan në Afrikën e Jugut janë përmendur si raste me trashëgimi të rëndësishme socialiste, megjithëse përmbanin rryma të ndryshme. Në raste të tjera, kritikët argumentojnë se «socializmi» shërbente kryesisht si etiketë për synimet e elitës vendore antikoloniale, pa përmbajtje të qëndrueshme doktrinare.

Në vitet 1980–1990 u zhvillua debat nëse partitë socialiste po hynin në rënie të përhershme. Argumentet për këtë tezë përfshinin zvogëlimin e pjesës së klasës punëtore në popullsi, vështirësitë e financimit të shtetit të mirëqenies dhe dobësimin e dukshëm të tërheqjes elektorale të ideologjisë socialiste. Kundërargumenti theksonte aftësinë e përshtatjes: partitë dhe politikanët kanë interes të fortë për të mbijetuar, dhe socialistët nuk janë më pak të aftë se rivalët për t'i përshtatur programet, gjuhën dhe aleancat me rrethana të ndryshuara. Debati lidhet kështu me raportin ndërmjet bazës shoqërore, identitetit ideologjik dhe strategjisë politike.