Normë
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Term me dy kuptime kryesore, të cilat duhen dalluar: njëri përshkrues dhe tjetri vlerësues ose urdhërues.
Në kuptimin përshkrues, norma është një standard i nxjerrë nga vëzhgimi i rasteve ose nga të dhënat statistikore. Diçka mund të quhet normale sepse është e zakonshme, tipike ose e shpeshtë në një grup rastesh. Në statistikë, vlera që shfaqet më shpesh quhet modë; ajo nuk duhet ngatërruar me çdo kuptim të normës. Edhe shprehja shpërndarje normale ka kuptim teknik: emërton një lloj të caktuar shpërndarjeje probabiliteti dhe nuk pohon se ajo që përshkruhet është moralisht e drejtë ose se çdo dukuri e zakonshme duhet të ketë këtë shpërndarje.
Në kuptimin normativ, norma është standard që shpreh një gjykim për atë që duhet të jetë, që duhet bërë ose që duhet shmangur. Teoria juridike e Hans Kelsen-it e paraqet të drejtën si një strukturë normash të këtij lloji, të cilat përcaktojnë detyrime dhe ndalime, në vend që thjesht të përshkruajnë çfarë bëjnë zakonisht njerëzit.
Ligjërimi praktik politik përmban gjykime normative dhe një detyrë e teorisë politike është t'i shqyrtojë bazat e tyre. Ngatërrimi lind kur një zakon i shpeshtë trajtohet vetvetiu si detyrim moral ose kur kërkesa për t'u sjellë «normalisht» mbart njëkohësisht kuptimin «si shumica» dhe «siç duhet». Fakti që një sjellje është e zakonshme nuk mjafton për të treguar se ajo është e drejtë.