Mekanizëm i demokracisë së drejtpërdrejtë që u lejon qytetarëve të kërkojnë vendosjen e një propozimi ligjor ose kushtetues përpara zgjedhësve, zakonisht duke mbledhur një numër të caktuar nënshkrimesh. Është përdorur veçanërisht në Zvicër dhe në shtetin amerikan të Kalifornisë. Dallohet nga një referendum i nisur vetëm prej autoriteteve, sepse nisma për votimin vjen nga qytetarët.

Në Kaliforni, një nismë ligjore kërkon nënshkrime të barabarta me 5 për qind të numrit të përgjithshëm të votave të hedhura për kandidatët për guvernator në zgjedhjet e fundit për atë post; një ndryshim kushtetues kërkon 8 për qind. Përdorimi i nismave u shtua gjatë viteve 1970 dhe 1980. Propozimi 13, i miratuar më 1978, kufizoi rreptësisht tatimet mbi pronën dhe u konsiderua pararendës i revoltave të taksapaguesve në vende të tjera. Propozimi 187 i vitit 1994 synonte t'u mohonte emigrantëve pa dokumente qasjen në një varg shërbimesh publike. Megjithëse u miratua në votim, zbatimi i tij u bllokua më pas nga gjykatat. Ky rast tregon se një nismë e miratuar nga zgjedhësit mbetet subjekt i kontrollit kushtetues dhe gjyqësor.