Ngrohje globale

Rritja afatgjatë e temperaturës mesatare të sipërfaqes së Tokës. Ajo është një përbërës i ndryshimit klimatik, i cili përfshin edhe ndryshime në reshje, qarkullimin atmosferik, oqeane dhe ekosisteme. Efekti serrë është mekanizmi fizik përmes të cilit gazra si dioksidi i karbonit dhe metani thithin e riemetojnë rrezatimin infra të kuq që lëshon sipërfaqja e ngrohur e Tokës, duke ngadalësuar largimin e energjisë drejt hapësirës. Ky efekt ekziston natyrshëm; shtimi i gazeve serrë nga veprimtaria njerëzore e fuqizon atë dhe shkakton ngrohje shtesë.

Klima ka ndryshuar edhe për shkaqe natyrore gjatë historisë së Tokës, përfshirë ndryshimet e përbërjes atmosferike. Ngrohja e shpejtë moderne, megjithatë, lidhet kryesisht me emetimet njerëzore. Vlerësimet shkencore të IPCC-së e konsiderojnë të padiskutueshëm ndikimin njerëzor në ngrohjen globale; pasiguria mbi hollësi rajonale dhe skenarë të ardhshëm nuk e vë në të njëjtin nivel këtë përfundim me një hipotezë të paprovuar. Pasojat përfshijnë ngritjen e nivelit të detit, zhvendosjen e shumë specieve drejt poleve ose lartësive më të mëdha, dëmtimin e pyjeve, rreziqe shkretëtirëzimi dhe ndryshime në reshje. Në disa rajone priten pakësim reshjesh e thatësira më të rënda, ndërsa në të tjera shtim reshjesh të forta; nuk bëhet fjalë për një pakësim të njëtrajtshëm në mbarë globin.

Ngrohja globale fitoi rëndësi gjithnjë e më të madhe politike gjatë dekadave të fundit të shekullit XX dhe u bë temë qendrore e politikës së gjelbër. Një pikë kyçe ishte miratimi i Protokollit të Kiotos në dhjetor 1997. Ai përcaktoi objektiva detyrues për vendet e industrializuara dhe ekonomitë në tranzicion të listuara në aneksin përkatës. Në përshkrimin e sistemit të angazhimeve përfshihen tridhjetë e shtatë vende dhe Bashkimi Evropian, pra tridhjetë e tetë palë në këtë numërim. Objektivi i përgjithshëm i periudhës së parë, 2008–2012, ishte ulje e gazeve serrë kundrejt vitit 1990, e përmbledhur shpesh në debatin e kohës si mesatarisht 5,2 për qind. Angazhimet mbulonin një grup gazesh serrë, jo vetëm dioksidin e karbonit.

Ky nivel ishte shumë më i vogël se uljet e diskutuara për stabilizimin afatgjatë të klimës. Në vlerësimet shkencore të fillimit të viteve 1990 përmendeshin ulje të menjëhershme mbi 60 për qind të emetimeve të disa gazeve jetëgjata për stabilizimin e përqendrimeve të tyre në nivelet e atëhershme. Kjo shifër lidhej me një problem dhe pikënisje të caktuar shkencore, jo me një kufi të vetëm që do ta ndalte automatikisht çdo ngrohje të mëtejshme. Shumë aktivistë e konsideruan Kioton një hap fillestar të dobishëm, sepse krijonte kuadrin për detyrime dhe ulje të tjera.

Hyrja në fuqi kërkonte ratifikimin ose pranimin nga të paktën pesëdhjetë e pesë palë të konventës dhe përfshirjen ndër to të vendeve të Aneksit I që përfaqësonin të paktën 55 për qind të emetimeve të dioksidit të karbonit të atij grupi në vitin 1990. Pragu i parë ishte numër palësh, kurse i dyti pjesë e emetimeve të një grupi të përcaktuar shtetesh. Protokolli hyri në fuqi më 16 shkurt 2005.

Rruga drejt zbatimit kaloi përmes negociatave të vështira. Takimi i Hagës në nëntor 2000 dështoi për shkak të mosmarrëveshjeve, sidomos ndërmjet BE-së dhe Shteteve të Bashkuara, mbi llogaritjen e pyjeve dhe vegjetacionit si përthithës karboni. Sipas propozimeve amerikane, një pjesë e karbonit të përthithur nga këto sisteme mund të merrej si kompensim ndaj emetimeve nga lëndët djegëse fosile. BE-ja druhej se kjo krijonte hapësira për shmangien e uljeve reale, sepse ruajtja e karbonit në vegjetacion është e pasigurt dhe mund të përmbyset nga zjarret, prerjet ose ndryshime të tjera.

Pas ardhjes së George W. Bush-it në pushtet, administrata amerikane kundërshtoi pjesëmarrjen në Kioto, duke argumentuar se angazhimet do ta dëmtonin në mënyrë të shpërpjesëtuar ekonominë amerikane. Shtetet e Bashkuara e kishin nënshkruar protokollin, por nuk e ratifikuan. Në vlerësimet e përdorura në debatin e fillimit të viteve 2000, atyre u atribuohej rreth 24 për qind e emetimeve globale të dioksidit të karbonit; kjo e bënte mospjesëmarrjen e tyre pengesë të rëndësishme për efektshmërinë e marrëveshjes. Shifra përshkruan atë kontekst historik, jo pjesën e sotme të emetimeve.

Negociatat vazhduan në Bonn në korrik 2001, në kuadrin e konventës që atëherë përfshinte 186 shtete dhe një organizatë rajonale integrimi ekonomik. Marrëveshja politike e arritur aty ndihmoi zgjidhjen e çështjeve të pazgjidhura të zbatimit. Për të siguruar mbështetjen e Kanadasë, Australisë, Japonisë dhe Rusisë, BE-ja pranoi lëshime mbi përthithësit e karbonit dhe mekanizmat e pajtueshmërisë. Sipas disa vlerësimeve kritike të asaj kohe, këto lëshime e ulnin efektin real të reduktimit nga 5,2 për qind në rreth 1,8–3 për qind kundrejt vitit 1990. Këto ishin vlerësime të efektit të rregullave të negociuara, jo matje përfundimtare të emetimeve.

Marrëveshjet e Marrakeshit, të miratuara në vjeshtën e vitit 2001, plotësuan rregulla të hollësishme për zbatimin dhe hapën rrugën për ratifikimin e hyrjen në fuqi. Bonni dhe Marrakeshi e bënë më të zbatueshëm protokollin e miratuar më 1997; ai nuk u krijua për herë të parë si traktat në vitin 2001. Historia e këtyre negociatave tregon se politika klimatike përfshin jo vetëm objektiva shkencorë, por edhe shpërndarjen e kostove, matjen e emetimeve dhe marrëveshjen mbi detyrimet ndërkombëtare.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare