Ndarja e pushteteve është doktrina sipas së cilës pushteti politik duhet shpërndarë ndërmjet disa organeve për të penguar tiraninë. Ajo kundërshton përqendrimin e sovranitetit të pakufizuar te kurora, parlamenti ose një organ tjetër i vetëm. Synimi është që kompetencat e veçuara dhe kontrolli i ndërsjellë të kufizojnë mundësinë e abuzimit.

Një pararendës historik gjendet në Europën mesjetare, te doktrina e «dy shpatave», që trajtonte marrëdhënien ndërmjet autoritetit laik dhe atij kishtar. Shumë mendimtarë pranonin ekzistencën e të dy pushteteve, por debati mbi epërsinë përfundimtare të njërit nuk u zgjidh në mënyrë të pranuar nga të gjithë. Mbrojtësit e epërsisë së shtetit përballeshin me pretendimin se mbretërit merrnin legjitimitet hyjnor në kurorëzim dhe me fuqinë që autoritetet fetare i njihnin vetes për t'i shkishëruar, siç ndodhi me mbretin John të Anglisë.

Nga ana tjetër, mbrojtësit e epërsisë së kishës duhej të shpjegonin urdhrin ungjillor për t'i dhënë Cezarit atë që i përket Cezarit dhe Zotit atë që i përket Zotit. Ky argument nënkuptonte një fushë të veçantë për autoritetin laik. Përplasjet dhe marrëveshjet ndërmjet kishës e shtetit krijuan në praktikë një ndarje autoritetesh, megjithëse ajo nuk ishte ende ndarja moderne ndërmjet ligjvënies, ekzekutivit dhe gjyqësorit.

Ideja mori shtysë të re në shekullin XVII përballë pretendimeve për të drejtën hyjnore të mbretërve dhe për sovranitet absolut, të lidhura me debate ku hynin Robert Filmer-i dhe Thomas Hobbes-i. John Locke-u dallonte pushtetin legjislativ, ekzekutiv dhe federativ, ku ky i fundit lidhej me marrëdhëniet e jashtme, luftën e paqen. Ai argumentonte se ligjvënia dhe zbatimi i ligjeve duhej të dalloheshin, sepse përqendrimi i tyre krijonte tundimin për abuzim. Megjithatë, nuk kërkonte izolim të plotë të çdo funksioni: ekzekutivin dhe pushtetin federativ i shihte si zakonisht të bashkuar, ndërsa legjislativit i jepte epërsi të kushtëzuar nga besimi i bashkësisë.

Përvoja britanike tregonte gjithashtu se dallimi i funksioneve mund të bashkëjetojë me lidhje institucionale: pjesë të ekzekutivit lidhen me legjislativin dhe varen prej tij, sidomos për financimin. Montesquieu e zhvilloi argumentin në teorinë e ndarjes së pushtetit legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor. Është thënë shpesh se përshkrimi i tij i Anglisë e idealizonte ose e keqkuptonte praktikën britanike, por ndikimi i modelit të tij ishte i madh.

Kjo traditë ndikoi te Kushtetuta amerikane dhe te mbrojtja e saj në «Shkrimet federaliste». Në SHBA, ndarja horizontale vepron ndërmjet presidencës si ekzekutiv, Kongresit si legjislativ dhe gjykatave federale si gjyqësor. Vetë dy dhomat e Kongresit kanë role që krijojnë kontroll të ndërsjellë. Ndarja vertikale lidhet me shpërndarjen e kompetencave ndërmjet qeverisë federale dhe shteteve përbërëse. Këto dy dimensione plotësojnë sistemin e kontrolleve dhe ekuilibrave.

Përkrahësit e doktrinës e konsiderojnë atë mbrojtje të domosdoshme kundër tiranisë, përfshirë tiraninë e shumicës. Kundërshtarët argumentojnë se vendimmarrja përfundimtare duhet të ketë një qendër dhe se është më e qartë, më e përgjegjshme dhe ndoshta më demokratike që sovraniteti t'i përkasë gjithmonë të njëjtit organ, për shembull parlamentit. Debati prek kështu si kufizimin e pushtetit, ashtu edhe aftësinë për të vendosur dhe përgjegjësinë për vendimet.