Sistem idesh dhe praktikash që lidhte fuqinë e shtetit me drejtimin e ekonomisë dhe që mbizotëroi në Evropën Perëndimore e në territoret e varura prej saj deri në periudhën e kalimit drejt shekullit XIX. Shteti nxiste sidomos tregtinë dhe industritë që siguronin grumbullim ari e argjendi, krijimin e një flote kombëtare, përgatitjen e detarëve, furnizim të sigurt me lëndë strategjike dhe prodhim të fuqishëm armatimesh. Pasuria dhe veprimtaria ekonomike vlerësoheshin kështu edhe si mjete të fuqisë ushtarake e politike.

Nga shekulli XVIII e tutje, mendimtarë liberalë si Adam Smith-i e kundërshtuan këtë sistem. Një objekt kryesor i kritikës ishte dhënia e privilegjeve përjashtuese ndërmarrjeve të caktuara, si kompanitë britanike dhe holandeze të Indive Lindore. Sipas kritikëve, këto monopole dëmtonin tregtinë e lirë dhe pengonin një ndarje më racionale të punës brenda vendit.

Më vonë, fjala mori shpesh kuptim përçmues. Emërtimi «neomerkantilizëm» u përdor veçanërisht në vitet 1930 dhe 1970 për të kritikuar nacionalizmin ekonomik dhe politikat që vinin mbrojtjen e fuqisë ekonomike kombëtare përpara hapjes së tregtisë. Në këtë përdorim, termi shërben edhe si etiketë polemike dhe nuk tregon domosdoshmërisht rikthim të plotë te sistemi historik merkantilist.