Konceptim marksist i historisë që e lidh organizimin shoqëror me kushtet materiale të prodhimit dhe riprodhimit të jetës. Në këtë qasje, strukturat ekonomike ndikojnë në formimin e institucioneve dhe marrëdhënieve shoqërore, ndërsa ndryshimi historik shpjegohet përmes kundërshtive, sidomos atyre ndërmjet klasave. Në skemat klasike, zhvillimi i një rendi klasor krijon edhe forcat që mund ta kapërcejnë atë.

Përbërësi materialist ka dy anë të lidhura: historia njerëzore trajtohet si pjesë e zhvillimit më të gjerë natyror dhe mënyra se si njerëzit sigurojnë e riprodhojnë jetën e tyre shihet si përcaktues themelor i organizimit shoqëror. Në paraqitjen tradicionale të «komunizmit primitiv», bashkëpunimi ishte i nevojshëm për mbijetesë dhe ndarja në klasa ende nuk ishte formuar. Shoqëria skllavopronare lidhej me përqendrimin e tepricës së prodhimit dhe të armëve në duart e një shtrese sunduese ushtarake.

Marrëdhëniet feudale karakterizoheshin nga detyrimet e bujkrobërve ndaj zotërve, përfshirë dorëzimin e një pjese të tepricës bujqësore, në një rend që përligjej ndër të tjera me mbrojtjen ushtarake. Kapitalizmi lidhej me ngritjen e borgjezisë dhe punën e proletarëve juridikisht të lirë, të cilët përdornin teknologjinë makinerike për të prodhuar një tepricë gjithnjë më të madhe. Këto forma paraqiten si mënyra të ndryshme prodhimi, jo thjesht si ndryshime të mjeteve teknike.

Sipas teorisë, marrëdhëniet ekzistuese të pronësisë dhe klasave, që në një fazë ndihmojnë zhvillimin, në një pikë mund të bëhen pengesë për forcat prodhuese. Kundërshtia krijon kushtet për revolucion dhe kalimin në një rend tjetër. Mbi këtë bazë pritej që socializmi ta pasonte kapitalizmin: kontrolli privat i forcave materiale të prodhimit konsiderohej gjithnjë më shumë në konflikt me mundësitë shoqërore që ato krijonin. Kjo është një skemë teorike e zhvillimit historik; mënyra e zbatimit të saj, pesha e faktorëve të tjerë dhe ideja e një vargu të njëjtë fazash për të gjitha shoqëritë kanë qenë objekt debatesh edhe brenda marksizmit.