Lëvizja Progresiste amerikane

Rrymë e gjerë reformash politike dhe ekonomike në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht nga fundi i shekullit XIX deri në dekadat e para të shekullit XX. Epoka progresiste zakonisht lidhet me periudhën nga vitet 1890 deri rreth viteve 1920. Lëvizja nuk ishte një organizatë e vetme me doktrinë dhe anëtarësi të pandryshueshme: përfshinte demokratë, republikanë dhe veprimtarë jashtë partive. Ajo duhet dalluar nga përdorimi i përgjithshëm i fjalës «progresist» për rryma reformuese në kohë dhe vende të tjera.

Progresistët shqetësoheshin nga zhvillime që kishin ndryshuar prej kohësh jetën amerikane. Në ekonomi, trustet dhe bashkimet e mëdha të ndërmarrjeve kishin përqendruar pushtetin në tregti dhe industri. Në politikë, bosët partiakë dhe makineritë e organizuara të patronazhit kontrollonin kandidaturat, postet dhe burimet publike. Sipas kritikës progresiste, përqendrime të tilla nxitnin shfrytëzimin e korrupsionin dhe binin ndesh me barazinë, individualizmin dhe demokracinë që konsideroheshin vlera themeluese të vendit.

Populizmi agrar kishte shprehur më herët shqetësime të ngjashme. Lëvizja progresiste mori mbështetje dhe nxitje prej protestës së fermerëve, por baza e saj karakteristike gjendej në qytete, sidomos në shtresat e mesme. Një pjesë e madhe e drejtuesve dhe mbështetësve të saj ishin të bardhë, me prejardhje anglosaksone dhe besim protestant. Kjo përbërje ndikonte në vizionin e tyre për moralin publik, sipërmarrjen dhe qytetarinë, por nuk e shteron larminë e reformuesve të epokës.

Kundërshtimi ndaj fuqisë së trusteve ishte i përbashkët, ndërsa zgjidhjet ndryshonin. Woodrow Wilson-i dhe përkrahës të tij synonin të rivendosnin konkurrencën duke zbatuar më me forcë legjislacionin antitrust dhe duke e plotësuar atë. Ligji Sherman i vitit 1890, që ndalonte marrëveshje kufizuese të tregtisë dhe monopolizimin sipas kushteve të tij, shërbente si pikë referimi. Theodore Roosevelt-i e shihte përqendrimin e madh ekonomik si një zhvillim që nuk mund të zhbëhej thjesht duke rikthyer ekonominë e ndërmarrjeve të vogla. Ai kërkonte që korporatat e mëdha t'i nënshtroheshin mbikëqyrjes dhe rregullimit publik. Dallimi nuk ishte midis pranimit dhe kundërshtimit të çdo biznesi të madh, por midis rikthimit të konkurrencës dhe kontrollit institucional të fuqisë së përqendruar.

Për reformat politike kishte një pajtim më të madh. Progresistët donin të dobësonin bosët dhe makineritë partiake, të pastronin administratën nga korrupsioni dhe t'ua kthenin qytetarëve kontrollin mbi qeverisjen. Për këtë arsye mbështetën zgjedhjet paraprake, përfshirë ato presidenciale, në të cilat votuesit merrnin pjesë drejtpërdrejt në përzgjedhjen e kandidatëve. Përkrahën gjithashtu iniciativën qytetare për propozimin e masave, referendumin për miratimin ose rrëzimin e tyre dhe revokimin e funksionarëve të zgjedhur përpara përfundimit të mandatit. Këto mekanizma synonin ta pakësonin varësinë e vendimmarrjes nga drejtuesit e partive.

Vendosja e lëvizjes në një pikë të vetme të boshtit majtas–djathtas është e vështirë. Ajo kërkonte ndryshim, por shumë përkrahës të saj ushqenin edhe nostalgji konservatore për një Amerikë të përfytyruar të fermave, qyteteve dhe ndërmarrjeve të vogla. Në këtë «epokë të artë» mendohej se kishte mundësi për të gjithë dhe se vetëqeverisja funksiononte realisht. Ky ideal ishte shpesh një përfytyrim përzgjedhës i së kaluarës, jo një përshkrim i barazisë së plotë historike.

Rryma kryesore progresiste synonte të ndreqte pasojat e dëmshme të kapitalizmit dhe ta ruante sistemin duke e reformuar. Kundërshtimi i trusteve lidhej me pengesat që ato u krijonin sipërmarrësve të vegjël dhe me cenimin e mundësive të barabarta, jo domosdoshmërisht me kundërshtimin e pronës private ose të tregut. Shumë progresistë shihnin me mosbesim edhe fuqinë e organizuar të sindikatave dhe kundërshtonin kolektivizmin socialist. Megjithatë, kërkesat për reforma sociale e institucionale krijonin fusha bashkëpunimi me sindikalistët dhe socialistët. Marrëdhëniet me këto rryma ndryshonin sipas çështjes dhe veprimtarit; lëvizja nuk kishte një qëndrim të vetëm e të njëjtë ndaj çdo forme organizimi të punëtorëve.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare