Kategori e mendimit dialektik që, te Hegeli dhe Marksi, shënon kundërvënie të brendshme në procese, marrëdhënie ose forma shoqërore. Ajo ndryshon nga kundërthënia në logjikën formale, ku pohimi dhe mohimi i të njëjtit pohim, në të njëjtin kuptim e rrethanë, nuk mund të jenë njëkohësisht të vërtetë. Në arsyetimin dialektik, termi përdoret për tensione dhe interesa të kundërt që lidhen brenda së njëjtës tërësi dhe mund ta nxisin ndryshimin e saj.

Në disa formulime marksiste, kundërthënia konsiderohet e pranishme në të gjitha dukuritë dhe burimi kryesor i lëvizjes e i zhvillimit. Engelsi, në «Dialektikën e natyrës», paraqiti shembuj nga shkencat natyrore dhe matematika për ta mbrojtur këtë tezë. Zbatimi i saj në natyrë është pjesë e kësaj tradite filozofike dhe nuk përbën një përfundim të padiskutueshëm të çdo shkence.

Në analizën shoqërore, ideja shfaqet te marrëdhëniet ndërmjet klasave. Në «Manifestin e Partisë Komuniste», Marksi dhe Engelsi e përshkruanin historinë e shoqërisë përmes luftës së klasave. Në kapitalizëm, borgjezia dhe proletariati kanë, sipas tyre, interesa kundërshtuese që burojnë nga vetë organizimi i prodhimit. Ndërveprimi dhe konflikti i tyre prodhojnë ndryshime historike dhe transformime shoqërore. Marksi dhe Engelsi parashikonin fitoren e proletariatit dhe, përfundimisht, zhdukjen e marrëdhënieve klasore.

Pretendimi se kundërthëniet janë të kudogjendura u krijoi teoricienëve sovjetikë vështirësi në shpjegimin e socializmit, i cili paraqitej si rend që kishte kapërcyer antagonizmin klasor. Për ta zgjidhur këtë, ata zhvilluan dallimin ndërmjet kundërthënieve antagoniste dhe atyre joantagoniste. Interesat e borgjezisë dhe proletariatit në kapitalizëm cilësoheshin antagoniste, ndërsa mospajtimet ndërmjet punëtorëve dhe fshatarëve në Bashkimin Sovjetik paraqiteshin si joantagoniste: dallime që mund të zgjidheshin brenda një rendi me interesa themelore të përbashkëta. Ky dallim shërbente njëkohësisht si kategori teorike dhe si pjesë e vetëpërshkrimit ideologjik sovjetik.