Kriza e Suezit

Krizë ndërkombëtare e vitit 1956 që pasoi shtetëzimin e Kompanisë së Kanalit të Suezit nga Egjipti dhe sulmin e bashkërenduar të Izraelit, Britanisë e Francës. Më 26 korrik, presidenti egjiptian Gamal Abdel Nasser njoftoi shtetëzimin, pasi Britania dhe Shtetet e Bashkuara tërhoqën ofertën për financimin e Digës së Asuanit. Veprimi synonte t’i vinte të ardhurat dhe kontrollin e kanalit në shërbim të shtetit egjiptian.

Kryeministri britanik Anthony Eden i trembej nacionalizmit arab të Nasser-it dhe e shihte udhëheqësin egjiptian me armiqësi të fortë personale, duke e krahasuar me Hitlerin. Ai besonte se marrja ushtarake e kanalit mund të sillte rrëzimin e Nasser-it. Edhe Franca ishte e shqetësuar nga nacionalizmi arab dhe pranoi një operacion të përbashkët. Meqë shtetëzimi nuk siguronte vetvetiu një shkak të ligjshëm për pushtim, të dyja qeveritë kërkuan një pretekst për ndërhyrje.

Marrëveshja e fshehtë me Izraelin parashikonte që ai të sulmonte Gadishullin e Sinait dhe të përparonte drejt kanalit. Britania dhe Franca do të paraqiteshin si ndërhyrëse për ndarjen e palëve dhe mbrojtjen e lundrimit, duke pretenduar se kanali ishte në rrezik. Izraeli sulmoi më 29 tetor 1956. Operacionet ajrore anglo-franceze u pasuan nga zbarkime parashutistësh më 5 nëntor dhe zbarkimi detar në Port Said më 6 nëntor.

Ushtarakisht, forcat sulmuese arritën përparime të shpejta; politikisht, operacioni u bë një dështim i rëndë. Preteksti i deklaruar nuk e fshehu bashkërendimin e sulmit. Presidenti amerikan Dwight Eisenhower e kundërshtoi ndërhyrjen dhe marrëdhëniet anglo-amerikane u përkeqësuan. Shtetet e Bashkuara ushtruan presion diplomatik dhe financiar. Kur Britania u përball me shitje të sterlinës dhe me rrezik për rezervat valutore, mungesa e mbështetjes amerikane e rëndoi trysninë për armëpushim dhe tërheqje.

Dështimi e goditi rëndë pozitën e Eden-it, i cili u largua nga detyra e kryeministrit më pas. Në Francë, përgjegjësia iu ngarkua gjerësisht asaj që shihej si pabesi britanike dhe amerikane; kriza u bë një nga faktorët e pakënaqësisë që shoqëruan fundin e Republikës së Katërt më 1958. Izraeli u detyrua të tërhiqej nga Sinai. Nasser-i, ndërkohë, doli si simbol i qëndresës arabe ndaj fuqive perëndimore.

Pasardhësi i Eden-it, Harold Macmillan, arriti t’i riparonte marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, Suezi mbeti shenjë e kufijve të fuqisë britanike në botën e pasluftës dhe e ndikimit vendimtar që fuqia ekonomike amerikane mund të ushtronte edhe mbi një aleat të afërt.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare