Kriza e Suezit
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Krizë ndërkombëtare e vitit 1956 që pasoi shtetëzimin e Kompanisë së Kanalit të Suezit nga Egjipti dhe sulmin e bashkërenduar të Izraelit, Britanisë e Francës. Më 26 korrik, presidenti egjiptian Gamal Abdel Nasser njoftoi shtetëzimin, pasi Britania dhe Shtetet e Bashkuara tërhoqën ofertën për financimin e Digës së Asuanit. Veprimi synonte t’i vinte të ardhurat dhe kontrollin e kanalit në shërbim të shtetit egjiptian.
Kryeministri britanik Anthony Eden i trembej nacionalizmit arab të Nasser-it dhe e shihte udhëheqësin egjiptian me armiqësi të fortë personale, duke e krahasuar me Hitlerin. Ai besonte se marrja ushtarake e kanalit mund të sillte rrëzimin e Nasser-it. Edhe Franca ishte e shqetësuar nga nacionalizmi arab dhe pranoi një operacion të përbashkët. Meqë shtetëzimi nuk siguronte vetvetiu një shkak të ligjshëm për pushtim, të dyja qeveritë kërkuan një pretekst për ndërhyrje.
Marrëveshja e fshehtë me Izraelin parashikonte që ai të sulmonte Gadishullin e Sinait dhe të përparonte drejt kanalit. Britania dhe Franca do të paraqiteshin si ndërhyrëse për ndarjen e palëve dhe mbrojtjen e lundrimit, duke pretenduar se kanali ishte në rrezik. Izraeli sulmoi më 29 tetor 1956. Operacionet ajrore anglo-franceze u pasuan nga zbarkime parashutistësh më 5 nëntor dhe zbarkimi detar në Port Said më 6 nëntor.
Ushtarakisht, forcat sulmuese arritën përparime të shpejta; politikisht, operacioni u bë një dështim i rëndë. Preteksti i deklaruar nuk e fshehu bashkërendimin e sulmit. Presidenti amerikan Dwight Eisenhower e kundërshtoi ndërhyrjen dhe marrëdhëniet anglo-amerikane u përkeqësuan. Shtetet e Bashkuara ushtruan presion diplomatik dhe financiar. Kur Britania u përball me shitje të sterlinës dhe me rrezik për rezervat valutore, mungesa e mbështetjes amerikane e rëndoi trysninë për armëpushim dhe tërheqje.
Dështimi e goditi rëndë pozitën e Eden-it, i cili u largua nga detyra e kryeministrit më pas. Në Francë, përgjegjësia iu ngarkua gjerësisht asaj që shihej si pabesi britanike dhe amerikane; kriza u bë një nga faktorët e pakënaqësisë që shoqëruan fundin e Republikës së Katërt më 1958. Izraeli u detyrua të tërhiqej nga Sinai. Nasser-i, ndërkohë, doli si simbol i qëndresës arabe ndaj fuqive perëndimore.
Pasardhësi i Eden-it, Harold Macmillan, arriti t’i riparonte marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, Suezi mbeti shenjë e kufijve të fuqisë britanike në botën e pasluftës dhe e ndikimit vendimtar që fuqia ekonomike amerikane mund të ushtronte edhe mbi një aleat të afërt.