Korporatë
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Korporata është një organizim i njohur juridikisht si një person më vete, i dallueshëm nga individët që e përbëjnë. Një grup njerëzish me qëllim të përbashkët mund ta fitojë këtë personalitet juridik përmes një akti të posaçëm, si karta mbretërore, ose përmes regjistrimit sipas legjislacionit për shoqëritë. Shembuj historikë të krijimit me kartë mbretërore janë Shoqëria e Gjirit të Hudsonit më 1670 dhe Korporata Britanike e Radiopërhapjes, BBC, me kartën e vitit 1926. Nga mesi i shekullit XIX, ligjet për shoqëritë në sistemet juridike anglosaksone e lehtësuan krijimin e korporatave. Personaliteti juridik u lejon atyre, ndër të tjera, të padisin dhe të paditen në emrin e vet.
Në të drejtën britanike, edhe një detyrë e ushtruar nga një individ mund të ketë personalitet juridik të vazhdueshëm. Kjo formë, e quajtur korporatë njëpersonëshe, mundëson dallimin ndërmjet institucionit dhe personit që e ushtron përkohësisht atë, për shembull ndërmjet Kurorës dhe monarkut mbretërues. Organizime të tjera, sidomos sindikatat dhe disa organe publike ose gjysmëpublike autonome, të njohura si QUANGO, kanë gëzuar në periudha të ndryshme status të ngjashëm përmes instrumenteve të posaçme ligjore. QUANGO-t nuk duhen barazuar në përgjithësi me çdo organizatë joqeveritare. Në teorinë e korporatizmit, organizatat e njohura të interesave mund të shërbejnë si ndërmjetës ndërmjet individit dhe shtetit.
Në përdorimin britanik, fjala përdorej më shpesh në të kaluarën edhe për autoritetet bashkiake. Pakësimi i këtij përdorimi është lidhur nga disa autorë me zvogëlimin e autonomisë së tyre. Në gjuhën ekonomike, termi lidhet kryesisht me shoqërinë tregtare që ka personalitet juridik, megjithëse kuptimi juridik nuk kufizohet vetëm te ndërmarrjet fitimprurëse.
Në Evropën e fillimit të epokës moderne, njohja korporative shërbente shpesh për organizimin e veprimtarive me karakter publik: bankave, sigurimeve, mbrojtjes së rrugëve tregtare ose shërbimeve konsullore e diplomatike. Më vonë ajo u përdor në një gamë të gjerë ndërmarrjesh fitimprurëse, pavarësisht nga lidhja e tyre me detyra publike. Në këtë përdorim, korporata lidhet zakonisht me përgjegjësinë e kufizuar të aksionarëve, por personaliteti juridik dhe kufizimi i përgjegjësisë janë tipare që duhen dalluar konceptualisht. Në sisteme të tjera ligjore, forma funksionalisht të afërta janë shoqëritë anonime të botës frëngjishtfolëse dhe spanjishtfolëse, të njohura përkatësisht si «société anonyme» dhe «sociedad anónima».