Parti politike indiane, e themeluar më 1885, e cila luajti rolin kryesor në lëvizjen për pavarësi dhe mori drejtimin e qeverisë pas përfundimit të sundimit britanik më 1947. Fillimisht ishte një organizatë e shtresave të mesme të arsimuara, që kërkonin pjesëmarrje më të madhe të indianëve në qeverisjen e vendit. Nën udhëheqjen e Mahatma Gandhi-t dhe Jawaharlal Nehru-së u shndërrua në lëvizje me bazë të gjerë popullore.

Në zhvillimin e tij kryesor, Kongresi ka përmbledhur rryma të ndryshme brenda një force të qendrës. Nën ndikimin e Nehru-së, programi ndërthuri nacionalizmin, ide të socializmit fabian dhe përkushtimin ndaj modernizimit ekonomik. Mbështetja në forcat e veta ishte një temë tjetër themelore: në politikën e jashtme ajo u shpreh në mosrreshtimin me blloqet e Luftës së Ftohtë, ndërsa në ekonomi në nxitjen e prodhimit vendës për të zëvendësuar importet.

Prestigji i fituar gjatë luftës për pavarësi, udhëheqja e fortë me një program të shprehur qartë, aftësia për të përthithur interesa të ndryshme dhe dobësia relative e partive të majta e të djathta i siguruan Kongresit një epërsi të gjatë elektorale. Studiuesi Rajni Kothari e përshkroi Indinë si sistem me mbizotërimin e një partie dhe e quajti rendin politik «sistemi i Kongresit». Ky nocion nënkuptonte dominim brenda një sistemi ku konkurronin edhe parti të tjera, jo ndalim ligjor të opozitës.

Nën drejtimin e Indira Gandhi-t, vajzës së Nehru-së, partia u përball me përçarje të brendshme dhe me një opozitë më të fortë. Ajo iu përgjigj këtyre sfidave me parulla populiste dhe me përqendrim më të madh të autoritetit organizativ. Premtimet e parealizuara dhe pakënaqësitë shoqërore e politike kontribuuan në krizën që shoqëroi shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme më 1975. Gjatë saj, deri më 1977, u kufizuan rëndë të drejtat themelore dhe veprimtaria opozitare. Pas heqjes së gjendjes së jashtëzakonshme, Kongresi humbi zgjedhjet kombëtare të vitit 1977 përballë Partisë Janata. Përçarjet e tij dhe bashkimi i opozitës kundër abuzimeve të qeverisjes ndihmuan këtë rezultat. Humbja e legjitimitetit politik e moral i bindi partitë e tjera se largimi i Kongresit nga pushteti ishte një mundësi reale.

Indira Gandhi u kthye në pushtet më 1980, por Kongresi nuk e kishte më koherencën ideologjike dhe organizative të viteve të para të qeverisjes së Nehru-së. Ndërhyrjet e qeverisë qendrore në politikën e Punxhabit u kritikuan se kishin ndihmuar radikalizimin separatist dhe përshkallëzimin e dhunës. Ky konflikt përbënte sfondin e vrasjes së Indira Gandhi-t më 1984, pa u reduktuar shkaqet e tij në një faktor të vetëm.

Në dekadat pasuese, partia u përball me akuza për korrupsion, dobësi organizative dhe paqartësi programore. Mbështetja e përsëritur te familja Nehru–Gandhi, fillimisht te Rajiv Gandhi dhe më pas te bashkëshortja e tij, Sonia Gandhi, ushqeu kritikat për karakterin dinastik të udhëheqjes. Në të njëjtën kohë, humbja e epërsisë së mëparshme e detyroi Kongresin të përshtatej me konkurrencën në rritje të partive rajonale dhe të forcave që mobilizonin elektoratin sipas identiteteve fetare, shoqërore ose komunitare.