Filozof empirist dhe historian skocez, i cili jetoi më 1711–1776. Lindi në Edinburg, nuk u martua dhe gjatë jetës mbajti disa poste, por nuk arriti një pozitë të lartë në botën akademike. Megjithatë, realizoi synimin që e shprehte si famë letrare: vepra e tij u admirua dhe u diskutua gjerësisht në Skoci, Francë, Angli dhe më tej. Pavarësisht sulmeve të ashpra të disa autorëve viktorianë, përfshirë Thomas Carlyle-in, ai ruajti një vend të rëndësishëm në historinë intelektuale.

Fama e Hume-it mbështetet kryesisht në epistemologji dhe etikë. Hulumtim mbi të kuptuarit njerëzor dhe Traktat mbi natyrën njerëzore i siguruan një pozitë të shquar në historinë e filozofisë. Vendi i tij në historinë e mendimit politik shpesh është vlerësuar si më i kufizuar. Ai nuk shkroi një vepër politike sistematike të krahasueshme me Leviathan-in e Hobbes-it, Kontratën shoqërore të Rousseau-së ose Dy traktatet mbi qeverisjen të Locke-ut. Kjo mungesë lidhet edhe me mënyrën e tij të trajtimit të politikës. Shkrimet që mund të quhen drejtpërdrejt politike përbëjnë afërsisht një deri në dy duzina esesh, në varësi të kuptimit që i jepet fushës politike.

Megjithatë, mendimi i tij është thellësisht politik edhe përtej këtyre eseve. Epistemologjia e tij ka pasoja për mënyrën si mund të shpjegohen dukuritë politike. Analiza e moralit, e konventave, e drejtësisë dhe e pronës përmban një teori të rëndësishme të shoqërisë dhe të politikës, edhe kur nuk klasifikohet si e tillë. Këtë tërësi e plotësojnë esetë politike dhe Historia e Anglisë në gjashtë vëllime.

Hume-i shkruante me forcë argumentuese dhe në një gjuhë të zakonshme, të hijshme e të qartë, duke shmangur shpesh krijimin e terminologjisë së rënduar. Por thjeshtësia e shprehjes nuk duhet ngatërruar me mungesën e vështirësive teorike. Interpretuesit kanë vënë në dukje shumë tensione dhe dykuptimësi ndërmjet shkrimeve të tij. Edhe një nocion në dukje i thjeshtë, si shoqërimi i ideve, mund të ngrejë probleme po aq të ndërlikuara sa konceptet e Kantit ose Hegel-it. Katër argumente të njohura e ilustrojnë këtë vështirësi.

Së pari, ndarja e njohur si «biga e Hume-it» dallon marrëdhëniet ndërmjet ideve nga çështjet faktike. Matematikën ai e merr si shembull kryesor të kategorisë së parë. Në Hulumtimin mbi të kuptuarit njerëzor, kjo ndarje shoqërohet me një kritikë të ashpër të pretendimeve që nuk përmbajnë as arsyetim mbi marrëdhëniet e ideve, as njohuri të mbështetura në përvojë. Ky argument ka bërë që Hume-i të shihet si pararendës i pozitivizmit logjik.

Së dyti, Dialogë mbi fenë natyrore vë në shqyrtim argumentet tradicionale për besimin fetar, përfshirë arsyetimet për ekzistencën e një krijuesi dhe për rendin e gjithësisë. Bashkë me shkrimet e tij epistemologjike, vepra ka mbështetur lexime që e paraqesin Hume-in si kritik rrënjësor të teologjisë natyrore dhe, në disa interpretime, si ateist. Megjithatë, pikëpamjet e personazheve të një dialogu nuk mund t'i atribuohen automatikisht autorit.

Së treti, në analizën e shkakësisë, Hume-i vë në dyshim se përvoja na zbulon një lidhje të domosdoshme të veçantë ndërmjet shkakut dhe pasojës. Ajo që vëzhgojmë është bashkëshfaqja ose vijimësia e përsëritur e ngjarjeve; pritja se njëra do të pasohet nga tjetra lidhet me zakonin e mendjes. Në leximin reduktues të këtij argumenti, ideja e shkakësisë shpjegohet përmes lidhjes së vazhdueshme të asaj që i quajmë shkaqe dhe pasoja, jo përmes perceptimit të një force të veçantë të domosdoshmërisë.

Së katërti, Hume-i vëren kalimin problematik nga pohimet për atë që është te pohimet për atë që duhet të jetë. Ky argument njihet si hendeku ndërmjet faktit dhe vlerës, ose ndërmjet përshkrimit dhe detyrimit moral: një përfundim normativ nuk del vetvetiu nga pohime vetëm përshkruese.

Këto argumente janë interpretuar në mënyra të ndryshme dhe në shkrimet e tjera të Hume-it gjenden formulime që i ndërlikojnë ose i zbusin leximet e tyre më të skajshme. Kuptimi që ai i jep marrëdhënieve ndërmjet ideve nuk përputhet plotësisht me kufijtë e vendosur më vonë nga pozitivistët logjikë. Ai këmbëngul gjithashtu se skepticizmi i plotë nuk mund të mbahet në jetën e zakonshme.

Qëndrimi i tij fetar mbetet objekt debati. Disa interpretime të letërkëmbimit privat kanë parë shenja të një bindjeje fetare ose të një qëndrimi më pak përfundimtar sesa ateizmi i plotë. Në Dialogë gjenden edhe argumente për analogjinë ndërmjet mendjes njerëzore dhe një parimi të rendit në gjithësi, si dhe diskutime për marrëdhënien ndërmjet fesë dhe moralit. Prania e tyre tregon kompleksitetin e veprës, pa provuar në vetvete se Hume-i i miratonte të gjitha.

Po kështu, argumenti mbi lidhjen e vazhdueshme është lexuar si bazë e skepticizmit ndaj sigurisë shkencore, por edhe si riformulim i parimeve të hetimit shkencor në frymën e fizikës së Newton-it. Disa interpretues mendojnë se analiza e tij morale nuk vendos thjesht një mur të pakapërcyeshëm ndërmjet faktit dhe vlerës. Përkundrazi, ajo shpjegon se si ndjenja dhe prirje të natyrshme njerëzore mund të mbështesin gjykime morale me fuqi detyruese për ne.

Tensione të krahasueshme shfaqen në shkrimet politike. Në esenë Mbi kontratën fillestare, Hume-i kundërshton fuqishëm idenë se legjitimiteti i qeverisjes mbështetet në një kontratë historike ose hipotetike të llojit që gjendet në traditën e kontratës shoqërore. Qeveritë shpesh kanë lindur nga uzurpimi ose pushtimi. Arsyeja për t'i mbështetur lidhet me pasojat e dobishme të ruajtjes së rendit, jo me përmbushjen e një marrëveshjeje që shumica e njerëzve nuk e kanë lidhur. Në shkrime të tjera, përfshirë Mbi prejardhjen e qeverisjes, shpjegimi i tij i dobisë së bashkëpunimit dhe i lindjes së autoritetit mund të duket më i afërt me disa elemente të argumentimit kontraktual. Kjo ngjashmëri nuk nënkupton pranimin e doktrinës që ai kritikon.

Një tension tjetër është ai ndërmjet kujdesit ndaj recetave abstrakte dhe interesimit për projektimin e institucioneve. Në Politika mund të trajtohet si shkencë, Hume-i nuk e mohon mundësinë e përgjithësimeve politike: ai argumenton se ligjet dhe format e qeverisjes mund të prodhojnë pasoja të rregullta dhe se institucionet kanë rëndësi përtej karakterit personal të sunduesve. Njëkohësisht mbron maturinë ndaj teprimeve partiake. Në Ideja e një republike të përsosur, ai paraqet një projekt republikan me qeverisje të decentralizuar, zgjedhje, të drejtë vote të lidhur me pronën dhe ndarje pushtetesh. Përpjekja për të pajtuar këtë projektim me skepticizmin e tij ndaj dogmave politike është pjesë e interpretimit të mendimit të tij.

Akuzat për mospërputhje ose qëndrim thjesht negativ duhen shqyrtuar edhe në dritën e leximit që Hume-i i bënte historisë angleze. Historia e tij përfundon me Revolucionin e Lavdishëm të viteve 1688–1689. Ai e shihte rendin e krijuar pas tij si burim të një shkalle lirie të jashtëzakonshme në krahasim me përvojat e mëparshme historike. Një kundërvënie e qëndrueshme në mendimin e tij ishte ajo ndërmjet mjedisit dogmatik e të dhunshëm të shekullit XVII, me përndjekje fetare, luftëra civile e kriza politike, dhe vlerësimit për shekullin XVIII, në të cilin jetonte.

Në esetë për ekonominë dhe artet, ai e paraqiste epokën e vet si periudhë paqeje, qëndrueshmërie, begatie dhe lirie shprehjeje të paprecedentë. Ky është vlerësimi i tij historik, jo një përshkrim pa përjashtime i gjithë shoqërisë. Neveria për teprimet e shekullit XVII del qartë në trajtimin e Komplotit Papist të viteve 1678–1679, me gjyqet e inskenuara dhe hipokrizitë përkatëse. Në gjykimin e tij, përgjegjësi mbanin si përkrahësit e parlamentit, ashtu edhe ata të monarkut.

Pyetjet kryesore ishin si kishte lindur rendi më i favorshëm i shekullit XVIII, mbi çfarë mbështetej dhe si mund të ruhej. Për Hume-in, problemet britanike nuk ishin zgjidhur sepse kishte fituar pala zotëruese e së vërtetës ose sepse kishte triumfuar doktrina e saktë. William-i i Orange-it, përfituesi kryesor i Revolucionit të Lavdishëm, nuk duhej vlerësuar si njeri me virtyte të përsosura, por sipas kontributit të veprimeve të tij për interesat e shoqërisë.

Hume-i arrinte kështu në të njëjtën anë politike me John Locke-un, por mbi një lloj tjetër arsyetimi. Pranimi i Revolucionit të Lavdishëm dhe i rregullimit të mëvonshëm hanoverian mbështetej te pasojat e mira. Një prej tyre ishte fitorja mbizotëruese, por jo e plotë, e Whig-ëve. Monarkia mbijetonte dhe Hume-i e mbështeste këtë, sepse mundësonte një qeverisje të përzier në parime dhe institucione, e për pasojë më të matur.

Mbi të gjitha, politika nuk duhej të mbetej luftë për të vërteta abstrakte ose fetare. Hume-i kundërshtonte si të drejtën hyjnore të mbretërve, ashtu edhe kontratën shoqërore si dogmë themeluese. Ai kundërshtonte po kështu bindjen pasive të predikuar nga Tory-t dhe të drejtën e rezistencës kur Whig-ët e trajtonin si parim të pakushtëzuar. Pavarësisht debatit mbi besimin e tij vetjak, ai refuzonte format e fesë që pretendonin një të vërtetë të padiskutueshme filozofike e morale dhe nxitnin përçarje politike. Përkundrazi, në disa krahasime e paraqiste fenë e lashtë si një tërësi mitesh, normash morale dhe lidhjesh shoqërore më pak të varura nga dogma e ngurtë.

Në këtë lexim të filozofisë së tij, qëllimi i qeverisjes është mirëqenia e njerëzve. Por krijimi dhe rrëzimi i qeverive nuk mund të udhëhiqen vetëm nga një formulim abstrakt i këtij qëllimi, sepse pasojat mund ta dëmtojnë pikërisht mirëqenien. Qeveritë lindin në rrethana historike të kontingjente dhe meritojnë bindje për aq sa ruajtja e tyre siguron liri, qëndrueshmëri dhe përfitim të përgjithshëm. Autoriteti nuk mbështetet domosdoshmërisht në një parim të vetëm të rreptë.

Institucionet njerëzore mbështeten te konventat. Drejtësia dhe prona janë konventa të nevojshme në kushtet e burimeve të kufizuara. Disa prej tyre kanë bazë natyrore, jo sepse nxirren drejtpërdrejt nga arsyeja e pastër, por sepse lidhen me simpatinë njerëzore, aftësinë për të marrë pjesë në ndjenjat e të tjerëve. Kjo simpati ndihmon në krijimin e lidhjeve që e mbajnë shoqërinë së bashku.

Problemi i teorisë politike zhvendoset kështu nga kërkimi i një formule të vetme që përligj bindjen, te kuptimi i lidhjeve shoqërore dhe i zakoneve që e bëjnë të mundur qeverisjen. Kjo duhet bërë pa iu drejtuar dogmave teologjike ose morale që Hume-i i shihte si intelektualisht të pambështetura dhe praktikisht të rrezikshme.

Elemente të këtij mendimi gjenden edhe te autorë të tjerë. Me Montesquieu-n ndan ndjeshmërinë ndaj rrethanave dhe parapëlqimin për qeverisje të matur. Me utilitaristët ndan orientimin drejt mirëqenies njerëzore, por jo një matje të vetme lineare të saj ose sistematizimin e rreptë të Bentham-it. Me Burke-un ndan rëndësinë e konventave dhe të zhvillimit shoqëror në kushte qëndrueshmërie. Ndërthurja e këtyre elementeve i jep mendimit politik të Hume-it një vend të veçantë në filozofinë moderne.