Hitler, Adolf
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Adolf Hitler (1889–1945) ishte udhëheqësi i Partisë Nacional-Socialiste Gjermane të Punëtorëve, të njohur si Partia Naziste, dhe diktatori i Gjermanisë nga viti 1933 deri më 1945. Lindi në Austri dhe e zhvilloi veprimtarinë e tij politike në Gjermani. Më 30 janar 1933, presidenti Paul von Hindenburg e emëroi kancelar. Pas ardhjes në pushtet, ai ndërtoi një diktaturë njëpartiake, shkatërroi institucionet demokratike dhe shtypi opozitën politike. Regjimi i tij përbën një nga shembujt kryesorë historikë të totalitarizmit.
Ideologjia e Hitlerit ndërthurte nacionalizmin skajor me racizmin dhe antisemitizmin. Ajo e paraqiste bashkësinë e supozuar «gjermanike-ariane» si superiore ndaj popujve të tjerë dhe kërkonte përjashtimin e zhdukjen e armiqve të përcaktuar sipas kësaj skeme racore. Emërtimi nacional-socializëm përmbante një pretendim për rindërtimin e shoqërisë nën drejtimin e shtetit dhe disa interpretime e kanë përshkruar këtë si një koncept të posaçëm të «socializmit» shtetëror. Megjithatë, ky koncept ishte rrënjësisht i ndryshëm nga marksizmi revolucionar dhe socialdemokracia, ndaj të cilave nazistët ishin armiqësorë. Organizimi ekonomik iu nënshtrua synimeve politike dhe ushtarake të regjimit.
Qëllimi i shpallur ishte krijimi i një Rajhu të Tretë, në të cilin një Gjermani e zgjeruar territorialisht do të ushtronte epërsi në politikën botërore. Lufta dhe militarizmi konsideroheshin mjete për realizimin e ambicieve kombëtare dhe sigurimin e «hapësirës jetësore» për popullin gjerman, sidomos në Evropën Lindore. Politika e pushtimeve e udhëhequr nga Hitleri solli Luftën e Dytë Botërore në Evropë. Nën drejtimin e tij, regjimi nazist kreu Holokaustin, përndjekjen dhe vrasjen sistematike të hebrenjve të Evropës, si edhe krime masive kundër popullsive dhe grupeve të tjera.
Hitleri vdiq duke kryer vetëvrasje më 1945, në fund të luftës. Disfata ushtarake e Gjermanisë dhe denazifikimi i ndërmarrë nga fuqitë pushtuese i dhanë fund regjimit dhe strukturave të tij. Megjithatë, idetë naziste nuk u zhdukën plotësisht. Pas themelimit të Republikës Federale të Gjermanisë më 1949, shfaqja e disa lëvizjeve të skajshme nacionaliste të cilësuara si neonaziste e mbajti të gjallë shqetësimin për ringjalljen e kësaj trashëgimie, si në Gjermani ashtu edhe në vende të tjera evropiane.