Koncept i Karl Marksit që shpjegon sesi, në një shoqëri ku prodhohet për treg, marrëdhëniet shoqërore midis njerëzve shfaqen sikur të ishin marrëdhënie ose cilësi të vetë sendeve. Ai trajtohet në kapitullin e parë të «Kapitalit»; analiza është e pranishme që në botimin e parë të vitit 1867 dhe u përpunua në botimet e mëvonshme.

Për Marksin, analiza e mallit zbulon në përmasë të vogël strukturën e shoqërisë borgjeze. Pasuria kapitaliste shfaqet si një grumbull mallrash, por kjo pamje mund të fshehë marrëdhëniet e punës dhe të prodhimit që e bëjnë të mundur. Karakteri enigmatik i mallit nuk buron nga dobia e tij konkrete, pra nga vlera e përdorimit. Ai lidhet me formën shoqërore që marrin produktet e punës: marrëdhëniet midis prodhuesve paraqiten si marrëdhënie vlere midis objekteve. Fetishizmi ndodh kur këto marrëdhënie njerëzore merren si veti të natyrshme të sendeve pa jetë.

Marksi e shpjegon këtë përmes një analogjie me fenë, duke vijuar një drejtim mendimi të lidhur me Ludwig Feuerbachun, i cili ushtroi ndikim të madh mbi të deri rreth vitit 1845. Në interpretimin e tyre kritik të fesë dhe të idhujtarisë, produktet e mendjes njerëzore mund të shfaqen si qenie të pavarura, me jetë dhe fuqi të tyre. Në mënyrë të ngjashme, produktet e punës njerëzore duken sikur zotërojnë fuqi shoqërore të pavarur nga njerëzit që i krijojnë. Ky është argumenti i Marksit, jo një gjykim neutral mbi vërtetësinë e besimeve fetare.

Ashtu si në analogjinë fetare krijimet nuk mund të shkëputen realisht nga krijuesit, fetishizmi i mallit nuk mund të kuptohet veçmas nga organizimi i prodhimit të mallrave. Interesimi i Marksit për këtë çështje është marrë shpesh si dëshmi e vazhdimësisë midis kritikës së tij të hershme të tjetërsimit njerëzor e të punës dhe analizës së mëvonshme të ekonomisë kapitaliste.