Fabianizëm

Rrymë e socializmit britanik e lidhur me Shoqatën Fabiane, të themeluar në Londër më 1884. Shoqata e mori emrin nga gjenerali romak Fabius Cunctator, i njohur për taktikën e durimit, të përgatitjes, të konsumimit gradual të kundërshtarit dhe të zgjedhjes së kujdesshme të kohës së sulmit në luftën kundër Hanibalit. Anëtarët e grupit fillestar ishin kryesisht intelektualë dhe profesionistë të klasës së mesme, të përkushtuar ndaj reformës radikale. Ata parapëlqenin shqyrtimin e qetë dhe planifikimin racional si rrugë të veprimit politik, në vend të përballjes së drejtpërdrejtë revolucionare.

Fabianizmi lidhet veçanërisht me qëndrimet e Sidney dhe Beatrice Webb-it dhe të George Bernard Shaw-t, tre nga përfaqësuesit e tij të hershëm më të rëndësishëm. Fabianët e parë studionin problemet shoqërore dhe i shndërronin rezultatet e kërkimit në argumente për reforma, të cilat ua paraqitnin intelektualëve dhe udhëheqësve të Partisë së Pavarur Laburiste dhe të Partisë Liberale. Pas Luftës së Parë Botërore, Shoqata Fabiane u lidh me Partinë Laburiste. Pas viteve 1930 ajo u bë më pak e dukshme publikisht, por vazhdoi të shërbente si hapësirë debati për një rreth më të larmishëm intelektualësh socialistë dhe për çështjet me interes për laburistët. Shoqata ka përfshirë pikëpamje të ndryshme socialiste, ndonëse prirja e përgjithshme e saj është përshkruar shpesh si socializëm demokratik i së majtës së moderuar brenda Partisë Laburiste.

Webb-ët dhe Shaw mbështeteshin në teorinë rikardiane të rentës, duke argumentuar se një pjesë e rentës duhej t'i kalonte shoqërisë ose, në praktikë, shtetit që vepron në emër të saj. Ky ishte një argument për tatimin progresiv, përmes të cilit do të financoheshin shpenzime publike që ndreqin pabarazitë shoqërore. Politikat kombëtare dhe vendore duhej të krijonin një minimum kombëtar të mirëqenies, i cili t'u mundësonte të gjithë individëve të zhvillonin aftësitë dhe të vepronin si qytetarë të përgjegjshëm. Kështu, demokracia politike e mishëruar në të drejtën e votës do të zgjerohej në demokraci shoqërore dhe do të dobësonte padrejtësitë e kapitalizmit të pakufizuar.

Fabianët kërkonin një administratë publike të përbërë nga ekspertë të përgatitur, të aftë të shqyrtonin racionalisht politikat dhe të përkushtuar ndaj shërbimit publik e së mirës së përgjithshme. Në këtë mënyrë, shteti do të mund të realizonte programin e demokracisë shoqërore. Theksimi i dijes profesionale në qeverisje shoqërohej me përbuzjen ndaj administratorëve amatorë, të cilët, sipas fabianëve, e kishin lehtësuar zhvillimin e kapitalizmit të pakontrolluar përmes paaftësisë ose mosveprimit.

Reflektimi intelektual, planifikimi i matur dhe besimi se një elitë shtetërore meritokratike mund të ndërtojë demokracinë shoqërore tërhoqën breza të njëpasnjëshëm figurash të larta parlamentare laburiste. Këto ide ndikuan edhe te socialistët jashtë Britanisë, veçanërisht në Indi dhe në mjedisin politik të lidhur me Jawaharlal Nehrun.

Nga e majta, fabianizmi është kritikuar për hedhjen poshtë të luftës së klasave dhe për përpjekjen për të ndërtuar solidaritet shoqëror nga lart, duke e nënvlerësuar përvojën dhe veprimtarinë e klasës punëtore. Ai është akuzuar edhe për premisa elitiste, të lidhura me prejardhjen relativisht të rehatshme dhe arsimimin universitar të ithtarëve të tij. Një tjetër kritikë është se ai nuk e vlerëson mjaftueshëm rolin e tregjeve, në të cilat administratorët dashamirës kanë më pak ndikim sesa në një shoqëri të planifikuar.

Gjatë modernizimit të Partisë Laburiste, nga mesi i viteve 1980 e më tej, Shoqata Fabiane u bë sërish forum i rëndësishëm për debate mbi shtetin pas periudhës së Thatcher-it, përmasat e tij dhe decentralizimin territorial në Mbretërinë e Bashkuar. Një pamflet i Ed Balls-it, i botuar nga shoqata më 1992, argumentonte për një bankë qendrore të pavarur dhe u lidh më pas me orientimin që çoi në pavarësinë operacionale të Bankës së Anglisë më 1997. Edhe raporti i vitit 2000 i komisionit fabian për taksat, të kryesuar nga Raymond Plant, kontribuoi në debatin e fillimviteve 2000 për rritjen e kontributeve të sigurimit kombëtar dhe financimin e Shërbimit Kombëtar Shëndetësor.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare