Analizë e sistemit botëror
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Qasje historike dhe sociologjike ndaj ekonomisë politike që e vendos në qendër ndërvarësinë ndërmjet shoqërive, strukturën e sistemit global dhe proceset që lidhin pjesët e tij. Njësia e analizës shkon përtej shtetit të veçantë: zhvillimet vendore kuptohen në marrëdhënie me ndarjen ndërkombëtare të punës, shpërndarjen e pushtetit dhe ndryshimet afatgjata të sistemit.
Një drejtim lidhet veçanërisht me Immanuel Wallerstein-in dhe analizën e kapitalizmit ndërkombëtar, të përfaqësuar ndër të tjera nga «Gjeopolitika dhe gjeokultura: ese mbi sistemin botëror në ndryshim» (1991). Ai përdor një kornizë hapësinore të gjerë dhe historike afatgjatë për të studiuar strukturat, ciklet dhe prirjet. Tri procese kanë rëndësi qendrore: ngritja dhe rënia e fuqive hegjemonike, zgjerimi gradual i sistemit i shoqëruar me luhatje e zhvendosje afatshkurtra dhe ndarja e punës ndërmjet qendrës dhe periferisë. Kjo ndarje lidh pozita të ndryshme ekonomike përmes shkëmbimeve dhe marrëdhënieve të pabarabarta.
Një drejtim i dytë e vendos theksin më shumë te sistemi politik botëror dhe lidhet me George Modelski-n, sidomos me librin «Ciklet e gjata në politikën botërore» (1987). Ai identifikon faza dhe cikle në strukturën hegjemonike globale dhe shqyrton proceset që krijojnë ose ndryshojnë rendin, të drejtat territoriale, sigurinë dhe qëndrueshmërinë e tregtisë. Të dy drejtimet ndajnë interesin për marrëdhëniet sistemore e afatgjata, por ndryshojnë në peshën që u japin organizimit ekonomik dhe udhëheqjes politike botërore.